Thursday, 8 December 2016

Američka filosofija prosvjećenosti


Oni nastavljaju evropsko djelo engleskih i francuskih materijalista i prosvjetitelja. Ameriku su osnovali sitni buržuji i seljaci pobjegli iz evropskog feudalizma u neki novi svijet, buržoaski, ali i robovlasnički te kasnije kapitalistički, danas korporativni. 

Izraz ,,kontinentalna filosofija" označava filosofiju kontinentalne Evrope, njeno raznovrsno naslijeđe. Kontinentalni filosofi odbijaju SCIJENTIZAM koji je mišljenja da su prirodne nauke najbolje ili najtačnije za razumijevanje svih fenomena svijeta ili života. 

S postmodernizmom 60-ih, 70-ih i 80-ih godina 20. vijeka u Engleskoj i SAD su ANALITIČKI filosofi (počevši s Evropljanima) postajali više javno suprostavljeni prema metodama i zaključcima kontinentalnih (drugih) filosofa Evrope. Tako je Derrida, npr. bio predmet polemike Johna Searla a kasnije i ostalih koji su se protivili davanju baš njemu počasne diplome od strane Univerziteta Oxford. Američki i britanski filosofi katkad nastavljaju nuditi kolegije posvećene kontinentalnoj filosofiji iako je rascjep između analitičke i kontinentalne filosofije tamo sve veći, i ovo u vezi predavanja je išlo više na zahtjev njihovih studenata no, sve više se na ovim područjima prihvataju tek radovi pisani u širem analitičkom stilu. Nazivi ,,kontinentalna" i ,,analitička" pojavljuju se često i u naslovima njihovih knjiga, da se, ipak, zna.  

Među prihvaćenima ili bliski njima su:

Francis Ellingwood Abbot (filosof i teolog, rekonstrukcija teologije u naučnom smislu)

Noam Chomsky (lingvist, filosof, logičar, polit. komentator, aktivist za soc. pravdu)

Hakim Bey (američki anarhist)

Albert Einstein, Stephen Hawking, i drugi (atom. fizičari, pojam vremena, kosmolozi)
Eugene Wigner (mađarsko-američki atomski fizičar, matematičar, nobelovac)

Alfred North Whitehead (filosof i matematičar)

Daniel Dennett (filosof nauke i biologije)
Benjamin Franklin (jedan od osnivača SAD, naučnik, politički teoretičar, aktivist, mason)
Francis Fukuyama (američki politikolog, politička ekonomija, pojam globalne politike i demokratije)
Kurt Gödel (Austrijanac, matematička i kompjuterska nauka, logika i filosofija)
Terrence McKenna (šamanizam, alhemija, metafizika)
Ruth Millikan (biologija, psihologija, jezik)
Thomas Nagel (politika, etika, epistemologija)
Paul Karl Feyerabend (Fajerband, austrijski filosof nauke)
Thomas Paine (politički aktivist i filosof)
Tom Regan (filsof angažovan oko prava životinja)
Larry Sanger (internet developer, suosnivač vikipedie, završio prvi ciklus iz filosofije umjetnosti)
John Searle (filosofija jezika, s tim i Vitgenštajn, problem intencionalnosti, društvena realnost)
Richard Tarnas (kosmos i psiha, zanimao ga Campbel)

Clarence Irving Lewis (osnicač konceptualnog pragmatizma)
Richard Rorty (amer. filosof, zanimali ga Hajdeger i Derida, profesor na Jejlu) 
John Rawls (liberalism)
Joseph Campbell (mitolog – monomit, Put junaka)
Thomas Kuhn (naučne paradigme, filosofija nauke)
Ralph Waldo Emerson (američki transcendentalizam)
Henry David Thoreau (američki transcendentalizam i naturalizam)
Daniel Boone, Jeremiah Dixon, Charles Mason, Linus Pauling
John Dewey, Charles Sanders Peirce, William James (američki pragmatizam)

među ovima i Evropljani, filosofski pozitivisti, analitičari pa i empiristi: Bertrand Russell, John Locke, Alfred North Whitehead (engl. matematičar i filosof), Ludwig Wittgenstein, G. E. Moore, Gottlob Frege, Robert Nozick, Karl Popper, Rudolf Carnap, Hans Reichenbach, Gilbert Ryle (britanski filosof, istoričar filosofije)

Willard Van Orman Quine (amer. logičar i pozitivist)

J. L. Austin (filosofija jezika, analitička filosofija)

Za jednu od najoriginalnijih američkih filosofija smatraju američki PRAGMATIZAM (starogrč. pragma = djelovanje, rad)


Američki TRANSCENDENTALIZAM 

Transcendentalizam je američki književni, politički i filosofski pokret od ranog 19. vijeka, s Ralph Waldo Emersonom, pjesnikom, novinarom, esejistom i filosofom na čelu. Ostali važni transcendentalisti su: Henry David Thoreau, Margaret Fuller, Amos Bronson Alcott, Frederic Henry Hedge, Theodore Parker i drugi.

Neke od Emersonovih misli su: ,,Budite oprezni na šta usmjeravate svoje srce jer ćete to zasigurno i dobiti … Ono što nam najviše nedostaje u životu, to je neko ko bi nas prisilio da radimo ono što možemo … Snaga karaktera je iznad inteligencije ... Svi su ljudi pjesnici u srcu ... Čovjek nije poljoprivrednik, ni profesor, niti inženjer, on je sve. Čovjek je sveštenik, i učenjak, državnik, producent, i vojnik."

Njegovo predavanje ,,Američki učenjak” je nazvano i ,,intelektualnom deklaracijom nezavisnosti", pored one ,,Deklaracije o nezavisnosti” koju je za oslobođenje 13 američkih kolonija od Engleske potpisao Thomas Jefferson iz 1776.

Tačnije, transcendentalizam je američki filosofski pokret koji polazi od antiracionalizma i antideterminizma, a pored Emersona osnovali su ga 1836. i Henri Dejvid Toro i Lujza Mej Olkot. Ovaj pokret propovjeda panteistički monizam. Emerson bi rekao: ,,Svijet je proizvod jedne jedinstvene volje, jednog jedinstvenog duha, i taj duh se nalazi svuda, u svakom Sunčevom zraku, u svakom i najmanjem talasu površine vode."

Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment