Wednesday, 7 December 2016

Feminizam - ideologija i pokret


Ne znači da i ovi drugi, koji to nisu, hoće biti muško, jer može se i to pogrešno shvatiti. Muški su pretjerali, i je jasno. Ne valja biti nasilan još i feminizmom. Simona de Bovoar, Judith Butler i druge dame izlaze protiv vjerskog patrijarhata, protiv rodne nejednakosti, nasilja i roblja ženskog. Nije prazno, religije muške o tom bolje znaju.

Feminizam, je naziv za grupu ideologija, jer radi se o feminizmima, takođe i političkih pokreta kojima je cilj bio poboljšanje položaja žene u društvu, odnosno izjednačavanje prava žena s pravima muškaraca, ako se to može tako nazvati. Feminizam je pokret nastao u Zapadnim zemljama u 19. vijeku kao jedna od posljedica, recimo, industrijske revolucije. Možda i nepredvidiva posljedica? Razvoj strojeva je počeo otklanjati potrebu za ljudskom radnom snagom, postepeno eliminišući jednu od prednosti koju su muškarci imali nad ženama, što je omogućilo ženama da postanu sve značajniji dio radne snage, pogotovo za vrijeme Prvog svjetskog rata kada su zamjenjivale muškarce na frontu. 

Feministički pokret se ispočetka ispoljavao u dva oblika, kao pokret za ravnopravnost u platama, te kao pokret za davanje prava glasa ženama. Kako je politička, a i ekonomska ravnopravnost žena postignuta u institucionalnom smislu, tako je i feminizam postepeno evoluirao u novu formu tzv. radikalnog feminizma kome je cilj bio promijeniti tradicionalnu ulogu žene u društvu putem napada na brak i materinstvo kao tradicionalne institucije, odnosno na muškarce koji su po prirodi represivni prema ženama. Iako je relativno malen broj žena prihvatio taj ekstremni stav, danas se feminizam najčešće povezuje s njim. 

Feminizam se u posljednje vrijeme javlja i kao svojevrsna obrambena reakcija na porast neo-konzervativizma i vjerskog fundamentalizma, kojima je cilj vratiti tradicionalne institucije kao i tradicionalni položaj žene u društvu. Feminizam se prepoznaje u tzv. talasima:

1. talas feminizma - traje kroz 19. vijek i označava borbu žena za pravo glasa, i one su poznate kao sifražetkinje (engl. suffrage = pravo glasa);

2. talas feminizma - javlja se 60-ih godina 20-og vijeka i traje do 80-ih godina, označava klasične postavke i usredsređenosti feminizama; to je već organizacija masovnog pokreta za rodnu ravnopravnost, antiimperijalizam, promjenu zakonodavstva, izdaju ženske i feminističke časopise, vrši se posebna edukacija žena, naglašava se problematika muškog nasilja i drugo;

3. talas feminizma - započinje krajem 80-ih godina 20-og vijeka i razvija se i u 21-om vijeku, pokušava negirati rod i nadilaziti rodne razlike te je blizak drugim teorijama: queer teoriji, post-kolonijalnoj teoriji, transnacionalizmu, ekofeminizmu, trans-feminizmu te ostalim novim feminističkim teorijama i novim društvenim problematikama s kojima se žene susreću. 

Tri glavne tendencije u feminizmu 70-ih godina 20-og vijeka su: radikalni feminizam, socijalistički feminizam i liberalni feminizam.

Fokusi današnjeg feminizma je borba za:

. jednaka građanska i politička prava muškaraca i žena, tu vidimo i njegovu povezanost s ideologijom demokratije, upregnutost i u druge ciljeve;
. besplatnu i sigurnu kontracepciju te pravo na pobačaj;
. pravo na slobodu i život žena bez muškaraca te lezbijsko materinstvo;
. borba za nesilovanje u braku;
. za jednake plate muškaraca i žena, te jednake mogućnosti na radnom mjestu;
. reproduktivna prava i kontrolu rađanja;
. nenasilje u porodici;
. eliminaciju seksualne eksploatacije;
. ukidanje traffickinga - ženskog ropstva;
. žensku solidarnost;
. prava LGBTIQ osoba, naročito lezbijki, te žena iz drugih marginalizovanih grupa, etničkih i drugih grupa;
. teza ‚‚privatno je političko" - ne postoji privatno pitanje ukoliko se radi o diskriminaciji i nasilju, jer oni su sami političko pitanje i zahtijevaju društvenu ili državnu intervenciju. 

Većina fakulteta u svijetu danas nudi i ženske studije u kojima se istražuju najnovija kretanja u feminističkoj teoriji.

Kao politički termin, feminizam je izum 20. vijeka, a u svakodnevnom jeziku uobičajen je tek od 60-tih godina. Termin ‚‚feminist” prvi put je upotrebljen u 19. vijeku kao medicinski termin kojim se opisuje ili feminizacija muškaraca ili maskulinizacija žena. U modernoj upotrebi, feminizam je uvijek u vezi sa ženskim pokretom i pokušajem unaprjeđivanja društvene uloge žena i vezuje se za dva osnovna vjerovanja: da su žene zbog svog pola u nepovoljnom položaju; i da ovaj nepovoljan položaj može i treba da se preokrene. Na ovaj način, feministkinje osvjetljavaju ono što one vide kao politički odnos između polova, prevlast muškaraca i podređenost žena u većini društava, ako ne i u svim.

Francuski filosof, Mišel Fuko, socijalni teoretičar, poznat je po svojoj kritici raznih socijalnih institucija, psihijatrije, medicine i zatvorskog sistema te po svojim idejama o istoriji seksualnosti. Njegove su teorije usmjerene na moć i odnos između moći i znanja, a njegove ideje vezane za diskurs u odnosu na Zapadnu misao bile su široko raspravljane i primjenjivane. On ističe zavisnost znanja od moći. Njegova osnovna tema je smrt čovjeka i subjekta, ne misleći na fizičku ili duhovnu smrt ili bilo koji drugi nestanak čovjeka kao vrste, već na kraj jednog shvatanja o čovjeku kao djelatnom subjektu. Mora se krenuti od bezličnog poretka u društvu, ne od subjekta da bi se shvatio svijet. Foucault je takođe bio protivnik socijalnih kategorija vezanih uz identitet, poput spolnog, rodnog, odnosno seksualnog identiteta. Tvrdi da se većina naučnih istina o ljudskoj prirodi ne temelji na činjenicama, već na etičkim i političkim stavovima određenog društva. U svom djelu ‚‚Istorija ludila u doba klasicizma" on zaključuje da ludilo nije mentalna bolest, već je proizvod upitnih društvenih i etičkih pravila ili obaveza. To prikazuje različitim objašnjenjima ludila kroz istoriju, od loše ravnoteže tjelesnih tečnosti do mentalne bolesti. Fuko umire od AIDS-a. U svojoj se filosofiji u dobroj mjeri oslanjao na misao Niečea, a velik je značaj pridavao također Frojdu i Marksu, mada se nije smatrao psihoanalitičarem ni marksistom, inače svoj trojici posvetio je i kraći esej. Glavni oslonac Fukoovog pristupa analizi društva jeste seksualnost. On je smatrao da je seksualnost prirodna karakteristika ljudskog življenja koja se na Zapadu snažno potiskuje, posebno od 17. vijeka do tad. Za takvo potiskivanje on optužuje ,,crkvu” kao moralni autoritet savremenog društva. Do oslobađanja seksualnosti dolazi tek šezdesetih godina 20. vijeka, a prema Fukou taj pojam znači „otvoreno prikazivanje seksualne želje". Prema njegovom najznačajnijem djelu „Istorija seksualnosti“, oslobađanju seksualnosti prethodi tzv. „seksualna revolucija“ čije su dvije bitne karakteristike mini suknja i psihoanaliza. Ipak, jasno je da seksualnom revolucijom 60-ih godina prošlog vijeka nisu svi profitirali. Objašnjenje za činjenicu da jednog muškarca seksualno privlači drugi muškarac u to je vrijeme bilo da je duša tog muškarca „ženska“, a fizičko tijelo „muško“, time i Fuko stvara termin: „hermafroditizam duše“. Njegova najžešća kritičarka Judith Butler „optužuje“ ga da pridaje ekskluzivitet muškoj homoseksualnosti. Za Butlerovu je rod „društvena privremenost“ i upravo taj termin najznačajniji je za queer teoriju uopšte. 

‚‚Drugi pol" je knjiga o ženi, za ženu, ali i za muškarca. Simone de Beauvoir (1908-1986) je napisala ovu knjigu i proizvela novi predmet mišljenja, novi filosofski problem - ŽENU. Centralno mjesto u knjizi je istraživanje položaja istih kao supruga i majki. Bovoar je vidjela ‚‚ženskost" žena kao nešto što podržava mušku vladavinu i insistirala je na tom da nema gotove esencije ženskosti - to je mit. Civilizacija je, a ne biologija, konstruisala ženskost.

Silvija Plat (Sylvia Plath; 1932- 1963), američka pesnikinja i književnica, studirala na Univerzitetu Kembridž, bila žena pjesnika Teda Hjuza, zajedno su živjeli u SAD-u i Engleskoj, imali dvoje dece. Ona je najveći dio svog zrelog doba bolovala od depresije i izvršila samoubistvo u tridesetoj godini života. Značajno je unapredila žanr konfesionalne poezije i poznata je po dvije objavljene zbirke pesama: „Kolos i druge pjesme“ i „Ariel“. Posthumno joj dodjeljena Pulicerova nagrada za zbirku „Sabrane pjesme“. Autorka je i djelimično autobiografskog romana „Stakleno zvono“ objavljenog kratko prije smrti. Pisala je na krajnje iskren način o sebi, od desete godine i sve do smrti vodila je dnevnik čiji je zadnji tom njezin suprug spalio jer mu nešto u tome vjerovatno nije odgovaralo.

Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment