Thursday, 8 December 2016

Hermeneutika (filosofska)


(Aristotel, Fridrih Šlegel, Schleiermacher, Wilhelm Dilthey, Gadamer i Hajdeger) 

Hermeneutika u ovom smislu se bavi problemom razumjevanja (razlaganja, tumačenja, interpretiranja) tekstova, učenja, događaja. A razumjevanje je uvijek moguće samo uz pretpostavku da se u igru uvode vlastitepretpostavke. Ovo je tumačenje smisla ili poruke, jer naučno saznanje u modernom smislu je ograničena spoznaja. Razumjevanje je uvijek ,,drugog”. 

Hermes grčki bog je zaštitnik putnika, pjesnika i pastira. On je posrednik između ljudi i bogova, daje i šarm, projektuje, čuvar je jata, prijatelj mrtvih, i ubica diva. Njegov djed je čuveni Atlas, titan koji drži nebesa, brat Apolon. Ukrao je bratu Apolonu 12 goveda i jednog bika, sto junica, privezao im granje za repove da ukloni trag. Zatim će od kornjačinog oklopa napraviti LIRU koja će poslužiti da se iskupi bratu Apolonu za krađu. Kaže se, isti dan je učio da govori i da leže Hermes. U tom smislu se navodi i kao zaštitinik lopova. Hermes je odan Zeusu i sin je Zevsa i prelijepe Maje iz Plejada, prati mrtve u podzemlje Had, lukav je i dovitljiv bog, inovator, visoka i ujedinjujuća svijest. Izumilac vatre što čuva je Hefest, a ukrao Prometej. Na sandalama ili na šljemu je nosio krila. Jedno od mnogobrojne djece mu je i Autolik (Odisejev deda) pa čak i Pan. Nakon života međ’ ljudima vratio se na Olimp među bogove taj zagonetni, neko će reći, bog Uma. Kod Rimljana ovo je Merkur. 

Hermeneutika je nauka, doktrina, način ili vještina tumačenja značenja i/ili poruke (smisla) tekstualnog zapisa, govornog izraza, umjetničke tvorevine ili obrasca ponašanja. Iako starija, zahvaljujući Gadameru (1900-2002), postaje značajno područje u evropskoj filosofiji 20. vijeka. Nekad je bila tumačenje Svetih spisa. Hermeneutika prema predmetu odnosno području na koje se odnosi može biti: tradicionalna, talmudska, biblijska, kur'an-ska, filosofska, naučna, apostolska, grčka, rimska, srednjeg vijeka, itd. Gadamer nastoji hermeneutiku obogatiti pitanjima, otud sad i filosofska.  

Pod hermeneutikom misli se i na prevod ili prenos stranog smisla u svoj jezik, rekonstrukcija ili obnova istinskog smisla ili situacije u kojoj nastaje isti, a bavi se i dijalogom. Skrivena je JEZIČKA osnova našeg MIŠLJENJA. 

Hermetička Umjetnost je u isto vrijeme i religija, filosofija, i prirodna nauka. Kao religija, ona je porijeklom od Drevnih Maga ili Mudraca i posvećenika svih vijekova, a kao filosofiju, možemo naći njene principe u školi u Aleksandriji i teoriji Pitagorejaca dok kao za nauku, moramo se raspitati za njene procese kod Paracelzusa, Nikolas Flamela, Rejmond Lulla i drugih. 

‚‚Do sada sam živio u izgnanstvu iz moje istinske zemlje, a sada se vraćam onamo. Ne plačite za mnom, ja se vraćam u nebesku zemlju gdje svako ide na putu svoga povratka, tamo je Bog. Ovaj život je samo smrt.”  Egipatski Sveštenici su pričali, kada je Hermes umirao, da je rekao to. I ne znači da nije Živ.

Kad je o čovjeku riječ, Bog je čovjek. Ali ne samo neki čovjek, ne samo pripadnik bogate elite ili prosvjetljeni mistik, već upravo svaki čovjek. To što svaki čovjek ovog i nije svjestan, ne umanjuje navedenu činjenicu. Ova činjenica rješava i problem čovjekove odgovornosti, da je on sam odgovoran za vlastiti život, kao i za život zajednice. Zato ne postoji nikakva spasonosna sila koja će spasiti čovječanstvo izvana, čovjek spašava ili ne spašava samog sebe.

Pred neposredno umrlom osobom ne pojavljuje se nikakav „Bog“ koji joj sudi, već u skladu s Istinom koju Duša, oslobođena fizičkog tijela, odjednom ima prilike uvidjeti i koja je fascinirana, ona se budi, prepoznaje svoja djela u svjetlu Univerzalne Realnosti, a ne samo spektra ograničenog tijelom i čulima, odnosno ljudskim Egom. Neosvještena osoba ostaje zapanjena vlastitom glupošću i sama sebi sudi. 

V. Diltaj u hermeneutici vidi temeljnu metodu duhovnih nauka, čime se one bitno razlikuju od prirodnih nauka jer je glavni metod objašnjenje, simbolika (alegorija, metafora). Međutim, Gadamer hermeneutici pridaje univerzalni značaj i njen zadatak ne vidi u razvijanju metode RAZUMJEVANJA već u razjašnjenju prirode istog i uslova pod kojima se ono odvija po tzv. ,,hermeneutičkom KRUGU” - jer u procesu razumjevanja mi se beskonačno krećemo u tom krugu jer razumjevanje cjeline ne nastaje iz dijelova već ovi TEK iz shvaćene cjeline mogu biti interpretirani kao njeni delovi, tako da bi se fragmenti nekog teksta ili određeni istorijski događaji mogli odnositi spram neke CJELINE, mi već od ranije moramo imati ideju iste, a ne neke druge. Razrješenje ove poteškoće ,,hermeneutičkog kruga" je u tome da je ,,razumjevanje nečeg moguće samo onda kad to što hoćemo razumjeti već od ranije razumijemo. 

Gadamer će poći od tog da se sa jezičkim, pa i pojmovnim, javlja ljudsko iskustvo u svijetu, jer svijet izražava sebe u jeziku. Hermeneutički način eliminiše nedostatke zbog kojih nauka ne može dosegnuti istinsko znanje. U razvijanju pojma istine, a koje je po ovom iskustvo filosofije, umjetnosti i istorije, Gadamer se osvrće i na fenomen IGRE koju tumači da ova kao nesubjektivna ima sopstvenu suštinu, uvlačeći u sebe same igrače te subjekt igre nije igrač već sama IGRA igra sebe. Umjetnost je nezamjenljivo vrelo istine, a obilježja umjetnosti su: igra, simbol i svečanost. Svečanost znači zajedništvo i prikaz tog zajedništva u savršenom obliku. 

Za Hajdegera je RAUMJEVANJE upravo modus opstanka. Tu-Bitka. Dakle, razumjevanje nije jedan od načina ponašanja subjekta, već i sam način Bitka Tu-Bitka.

Postoji i romantičarska hermeneutika koja se razlikuje od ,,protestantske" hermeneutike koja u obliku teološkog, pravnog, filološkog tumačenja postoji i do danas. Ovu romantičarsku hermeneutiku Gadamer prepoznaje kod Šlajermahera. Hajdeger prvobitno preuzima od Šlajermahera i Diltaja hermeneutiku i već je ugrađuje u ,,Bitku i vremenu”, a Gadamer preuzima od Hajdegera. 

Aristotel strogo razgraničava tri bitna načina života: bios poietikos, bios praktikos i bios theoretikos. Dva posljednja načina ozbiljuju najviše Dobro pomoću savršenih oblika znanja, najviše dobro kao ljudsko dobro pomoću razboritosti praktičnog uma (phronesis), ali i Božansko Dobro uz pomoć Mudrosti teorijskog uma (Sophia). Jer THEORIA kod Aristotela je neposredno gledanje u samu Suštinu stvari. Još se Aristotel kroz svoju praktičku filosofiju okrenuo ka hermeneutici koja za središte svog učenja postavlja razumijevanje smisla istorijskog momenta, tj. cjeline tog momenta, cjeline smisla u istoriji. Praktička filosofija Aristotela je određena ljudskom praksom koja se stalno mijenja i nadilazi pojam tog praktičnog uma fronezisa. 

Razumijevanje kao rekonstrukcija prevladava u vrijeme renesanse, a posebno su značajna filološka i teološka tumačenja Lorenco Vala, Piko dela Mirandola, Erazmo Roterdamski, itd. Situacija se uozbiljila posebno u vrijeme reforme, kad su započete žustre rasprave o autentičnosti pojedinih tekstova, te postoje li garancije da je neki tekst adekvatno interpretiran. Fridrih Šlegel i Schleiermacher nastojali su da hermeneutiku smjeste unutar filosofije; zadatak onog ko se bavi tekstom bio je po mišljenju Šlajermahera da se uživi u unutrašnji svijet autora, te kroz analizu gramatičkog i sadržajnog nivoa teksta stvori uslove saosećanja (empatije) u subjektivnost autora i u njegovom stvaralačkom mišljenju.

Hermeneutička filosofija ne određuje granice sopstvenog saznanja. U hermeneutičko saznanje Gadamer se poziva na Hegelovu ,,Fenomenologiju duha”. Jedan od predmeta filosofske refleksije jeste i jezik kojim se bave: fenomenologija, hermeneutika, analitička filosofija i teorija nauke. Filosofija se ne može, naravno, bukvalno transformisati u lingvistiku. Razlozi koji se mogu navesti u prilog tvrdnji nazivaju se argumenti. Utisak je da je argumentacija moderni nasljednik saznanja koji odgovara napretku filosofije jezika. Skup razloga se smatra argumentom kad se o njemu više ne raspravlja. Argumenti se ne nameću putem nužnosti već bivaju prihvaćeni. Aristotel se može smatrati prvim jezičkim analitičarem, smatra se osnivačem filosofije praktičnog, te na tom razumskom nivou, kritikujući Platona, shvata da saznanje dobra samo po sebi ne unaprijeđuje činjenje dobra, gdje je akcenat na praktičnom umu - razboritosti.

Friedrich Schlegel (1772-1829) - je bio najznačajniji teoretičar njemačkog romantizma i jedan od prvih evropskih modernista. S bratom Vilhelmom uređivao je glavni romantičarski časopis „Ateneum“. Pored radova o antičkoj književnosti pisao je eseje, pjesme i pripovjetke, a njegova „Istorija stare i nove književnosti“ jedan je od prvih pregleda cjelokupne svjetske literature.

Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher (1768-1834) - kao njemački filosof bio je i veliki teoretičar novog pojma religije: ,,Praksa je umjetnost, spekulacija je nauka, religija je osjećaj i ukus za Beskonačno". On postavlja pitanje mogućnosti razumijevanja duhovnih tvorevina poput umjetničkih djela. Jedan je od najvećih teologa protestantskog liberalizma. Šlajermaher daje veliki doprinos daljem razvoju hermeneutike i kaže da tumač može bolje razumjeti umjetničko djelo od samog umjetnika koji stvara nesvjesno.

Wilhelm Dilthey (1813-1912) je jedan od glavnih predstavnika filosofije života, njemački istoričar, psiholog, sociolog, student hermeneutike i filosof. Rješenja osnovnih filosofskih pitanja o bitku i smislu ljudskoga života Dilthey predlaže kroz analizu istorijskih situacija čovjeka. Njegov doprinos nauci se može smatrati empirijskim, nasuprot izrazito dominirajućem idealizmu u Njemačkoj tog vremena. Studirao je teologiju, istoriju i filosofiju u Heidelbergu i Berlinu. Poznata djela: Doživljaj i poezija, Bit filosofije, Tipovi svjetskih pogleda, itd. Razvio je tipologiju tri osnovna pogleda na svijet.

Hans Georg Gadamer (1910-2002) kao njemački filosof, istoričar i filolog, jedan je i od najcjenjenijih evropskih intelektualaca svog vremena. On, a pod pod uticajem i Hajdegerove egzistencijalne hermeneutike, od hermeneutike stvara pravu filosofsku doktrinu te pokazuje da je naučno saznanje samo jedno ograničeno saznanje, što ne znači da nauka treba biti odbačena već je treba uskladiti s iskustvima iz života. Djela su mu: Istina i metoda, Naslijeđe Evrope, Početak filosofije, Ogledi o filosofiji i umjetnosti, Filosofija i poezija. Gadamerova ,,Čitanka” je knjiga najvažnijih Gadamerovih kratkih spisa o hermeneutici, o estetici, o filosofiji i njenoj povijesti.

Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment