Saturday, 3 December 2016

Jamblih - neoplatonist


Jamblih iz Halkide, od područja Sirije i Libana današnjih, prihvata neoplatonizam, u koji će on sam unijeti mnoge elemente istočnjačkog, tj. starih orijentalnih religija. Protivnik je tada nadirućem hrišćanstvu. Ovo je treći i četvrti vijek nove ere, period opadanja klasične grčke filosofije. Sam Jamblih bio je upućen u neke tajne egipatseke i babilonske misterije ili pak ezoterije, učenik je Porfirija s kojim studira u Rimu, a biva i na Siciliji. Oni smatraju da demoni kao bestjelesna (u fizičkom smislu) bića i posrednici s bogovima dolaze upravo s Mjeseca. Hrišćanstvo vidi u demonima one koji zavode i odvlače čovjeka od Boga. Sokrat je imao svog dobrog daimoniona savjetnika koji mu javlja samo kad nešto ne treba činiti. Hrišćanstvo će reći da poganstvo pogrešno vidi ljude i demone kao bogove. Uznemiren demonima Avgustin će reći: Bogovi zauzimaju najviša područja, ljudi najniža, a demoni srednja područja ... Oni imaju besmrtnost tijela, ali strasti su im zajedničke s ljudima. Avgustin zatim zamjenjuje bogove sa jednim Bogom, demonizuje demone i tvrdi da su svi, bez izuzetka, zli. Reći će Tertulijan: Oni tvrde da nose poruke između Boga i čovjeka, preruše se u anđele, i ovo držanje često je zamka kojom nas hoće namamiti u vlastitu propast. Mogu poprimiti svaki oblik, i znaju mnogo a posebno o materijalnom. Ma koliko inteligentni, nemaju milosti, vrebaju ,,uhvaćene” i prevarene duhove ljudi, prebivaju u vazduhu, zvijezde su im susjedi, a saobraćaju i s oblacima. Vizantijski teolog, filosof i veliki političar, Mihailo Psel (rođenjem Konstantin), opisuje demone riječima: ,,Ove životinje žive u našem vlastitom životu, koji je pun strasti, oni su prisutni većinom u strastima, a njihovo prebivalište je materija, takav im je i položaj i stepen. Iz tog razloga oni su podložni i strastima čvrsto vezani." Vezu s demonima Avgustin naziva ,,zločinačkim miješanjem s nevidljivim svijetom”. U starim legendama i zapisima mogu se naći klasifikacije demona, njihova hijerarhija i karakteristike, ta osnova demonologije razvijala se kao dio službenih religijskih sistema, i njome se bavilo sveštenstvo. I Hrist je istjerivao demone iz opsjednutih. 

Povratkom u rodnu Siriju Jamblih osniva vlastitu filosofsku školu. Većina njegovih napisanih djela nije sačuvana. Obimnije djelo je ,,Kolekcija pitagorejske misli“, u 10 knjiga, i samo dio ili nešto manje od polovine tog je sačuvano. Tu su takođe i komentari na Platona i Aristotela te komentari na zbirku ,,Haldejskih proročanstava”. Najupečatljivije djelo mu je ,,Teurgija” ili ,,O egipatskim misterijama” u kojima opisuje visoku magiju što djeluje kroz komunikaciju s bogovima. On piše i ,,O Pitagorinom životu”, zatim ,,Za oslobođenje filosofije”, itd. Autor je i pustolovnog ljubavnog romana Babilonske pripovijesti u 35 knjiga, a sačuvanih je 16 u izvodima. 

Pomalo čudno da Isus kaže da nije došao donijeti mir već mač, to Jamblih kritikuje. 

Mistici su za Plotina, okultno je kod Jambliha. Kod Plotina je misija svakog ,,teurga” mističnom molitvom dosegnuti Boga, dok je Jamblih zagovara više aktivnosti i zaobilazno, rituale u magiji, i priziv bića posrednika između Boga i čovjeka. Oba ova pristupa su teurgijski i tek prividno se suprotstavljaju. Isti je cilj. Teurg je mistik, da li mag il’ redovnik. Nekad Duhovni događaj se pretvara u prazan ritual. I hrišćanstvo ima svoje. Liturgija je Božanska teurgija ili praktičan put do spoznaje Božanskog. 

Teurgija govori o ezoteriji. U grčkom jeziku to znači ,,božansko djelovanje” i oblik je magije kojom se obraća teurg i zaziva pomoć nebeskih Sila. S kasnom antikom bijelu magiju nazivaju teurgija, a crnu negromantija.  

Na starogrčkom  jeziku manika je pjesnički zanos, taj pojam će biti preoblikovan jednim slovom u man(t)ika, kaže Platon u ,,Fedru”. 

Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment