Monday, 26 December 2016

Jankelevič Vladimir - muzika i filosofija


Filosof ruskog porijekla, i muzikolog, profesor na Sarboni, Vladimir Jankelevič (1903-1985), dijete je ruskih Jevreja emigriranata u Francusku. Studira kod Bergsona, doktorat piše na temu Šelinga, oslanja se na Platona i neoplatoničare, ima agnostički stav prema najvišim vrijednostima života, i opire se uticaju njemačkog idealizma. Objavljuje i knjigu ,,Paradoks morala” u kojoj opisuje i druge paradokse, poput ljubavi. Čovjek je čovjek upravo jer je razapet između konačnog i Beskonačnog, traži mjeru da dodirne Vječnost, uvažavajući sebe i drugog. Ljubav kad je istinska ljubav neumitno je paradoksalna i moral proizlazi iz ljubavi. Umire se za drugoga. Moral nije što je racionalno opravdano, već nešto iracionalno, paradoksalni imperativ. Jankelevič piše i osmrti. Smrt je ekskluzivno ljudska, i misteriozna. Bogovi su besmrtni, životinje ugibaju, biljke venu ... smrt bez ljubavi je samo empirijski slučaj. Ono ,,zbogom” ne možemo zamjeniti s ,,do viđenja”. Jankelevič gleda kako Sokrat ispija otrov kao okrepljujući napitak. Piše i o ironiji - smatra da se bez nje danas ne može pisati dobra ljubavna poezija. Takođe, razdvaja kategorije smijeha, humora i ironije. O muzici piše kao o čaroliji što izmiče, uz fascinaciju trenutačnošću i prolaznosti istovremeno. Piše o mudrosti i muzici u djelu ,,Muzika i neizrecivo”. 

Jankeleviču, muzika se nalazi između ne znam ni ja čega i skoro ničega. Muzika je podesnija za dočaravanje atmosfere duha nego li izražavanja nečeg doslovnog. Njemu tišina preokreće odnos punog i praznog, to nije oslabljeno bivstvovanje, degradiranje ili prorjeđivanje zvuka, pozitivno ili negativno obilježje zvučne sredine niti je obrnuti vid nekog pozitiviteta, muk je na svoj način ta punoća i prenosnik nečeg drugog ispod banalne i užurbane punoće svagdašnjeg, punoća je koja nadahnjuje, ispunjena nečin drugim. U njoj žive neki drugi glasovi, po Jankeleviču. Tišina prije i tišina poslije djela nisu iste ili nisu simetrične, odnose se kao početak i kraj. 

Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment