Monday, 5 December 2016

Jevrejska religijska misao - Judaizam


Ona duguje Egiptu, Persiji i Babilonu dobar dio svog naslijeđa. I ko zna kom i čemu. Recimo, Bogu samom. Oni su geniji religije, ali isto umjetnici da taj zakon provedu u zajednicu, na svoj način. Poznato je da im trgovina dobro ide, a da li je to ono platonsko Dobro, nisam siguran. U mnogim vremenima ove kratke istorije su angažovali baš Jevreje da osnivaju gradove. Oni to znaju. Njima je nešto dato još davno prije što drugima nije. Oni sebe će nazvati izabranim narodom. I samo jevrejstvo u početku nije značilo naciju već one koji se uspiju primaći Bogu. Oni su među prvima kod kojih je Bog samo Jedan i koji je autoritet kojeg neprestano se mora imati na umu i usrcu, uz strah od kazne. Njihova religija će biti objedinjena s grčkom filosofskom misli i u tom smislu se oblikuje hrišćanska religija. Oni imaju i druge knjige, osim Starog zavjeta, koji im je najviši autoritet. Imaju Talmud, knjigu učenja za objašnjenje Starog zavjeta, ali imaju npr. i Knjigu Sjaja (Zohar) kao tajnu nauku. Tora kao petoknjižje je ušla u sastav Starog zavjeta. Hrišćani su bazirani više na Novom zavjetu, smatrajući da je ono iz Starog već prošlo u novu fazu vjerovanja, religija više nije autoritarna i vladavina straha koliko Ljubavi. Dakle, Novi zavjet je objava Ljubavi Božanske. Praksa je drugo. Ljudi savremene civilizacije jako trebaju Jevreje, oni su obrazovan i disciplinovan narod, ali im se mnogo i zavidi, zbog ,,izabranosti” su navukli na sebe i mržnju cijelog svijeta. Nedokučiva je njihova ukupna pozicija u svjetskim dešavanjima. 

U Talmudu kaže se da sa smrću svakog čovjeka umire jedan cijeli svijet.  

Judaizam je religija koja propovijeda vjeru u jednog, bestjelesnog i samo duhovnog Boga, oca svih ljudi. Ovaj Bog predstavlja sveukupnost moralnih savršenstava i od ljudi zahtijeva Ljubav i Pravednost. Ime ovog Boga zbog svetosti nije dozvoljeno izgovarati pa je označavan samo suglasnicima JHVH. Judaistička religioznost se zasniva u poslušnosti prema ‚‚Božanskom zakonu” sadržanom u Starom zavjetu, odnosno u hebrejskoj Bibliji. Stari zavjet je rukopis od 24 knjige, pisan na hebrejskom i djelimično na aramejskom jeziku. On govori o istoriji, idejama i društvenim borbama Judinog naroda, ali je i zbirka vjerskih i pravnih propisa, kao i starih mitova. Stari zavjet se dijeli na tri osnovne cjeline:

. Zakon (hebrejski: Tora, sadrži tzv. Petoknjižje - Pet knjiga Mojsijevih: Knjigu postajanja, Knjigu izlaska, Levitski zakonik, Knjigu brojeva i Ponovljeni zakon);

. Proroci (sadrži: Prve proroke i Posljednje proroke); i

. Spisi (Psalmi, Knjiga o Jovu, Priče Salomonove, Prva i Druga knjiga dnevnika, Jezdrijina i Nemijina knjiga, Knjiga o Ruti, Pjesma nad pjesmama, Knjiga propovjednika, Plač Jeremijin, Knjiga proroka Danijela).

Pored Tore za vjerski život Jevreja posebno je važan, dakle, Talmud (hebrejski: učenje). Talmud je velika vjerska zbirka poslije-biblijskih tumačenja Starog zavjeta, obrednih pravila, pravnih propisa, priča i izreka. Sastoji se iz dva djela: Mišina (tekst učenja) i Gemara (objašnjenje učenja). Postoje dva Talmuda: Jerusalemski talmud (priređen oko 450. godine nove ere) i Babilonski talmud (oko 500. godine).

Osnivačem hebrejske religije smatra se Mojsije (Moše, oko 1225. pne), a jedini izvor za upoznavanje njegova života, rada i učenja je Biblija, odnosno Stari zavjet. Mojsije je bio hebrejski vođa i zakonodavac koji je narod oslobodio egipatskog ropstva i na gori Sinaju dao im dvije tablice koji su postali temelj hebrejske religije. Za njega se kaže da je čak odrastao na dvoru faraona, poput princa, i da je upućen u njihove tajne, zatim se pojavljuje kao izbavitelj svog naroda iz viševjekovnog tamošnjeg ropstva. Ali, prema Bibliji, Mojsije je čuvajući stoku na Božijoj planini Hereb ,,vidio” u žbunu Boga (Jehovu) koji mu je rekao: ,,Ja sam onaj koji jesam” i dao mu moć da vrši čudesna djela te povjerio mu misiju da svoja plemena oslobodi od ropstva. 

Dakle, Tora je, slobodno prevedeno, Zakon. Židovstvo doživljava Toru kao Božju riječ i kao samu Božju pojavnost. Tora, kao osnovna knjiga cijelog židovstva, je pravilnik privatnog, društvenog, političkog i vjerskog života Židova, i više od toga, savršen nacrt svijeta, jer svijet koji je stvoren prema načelima Tore bi trebao biti i uređen prema istima;

Talmud, osim što je pojašnjenje onog u Starom zavjetu, nazvan i zbornikom cjelokupne usmene predaje koja reguliše religiozno-pravne odnose židovskog naroda. Oba Talmuda, babilonski i jerusalemski, sastoje se od dva dijela, Mišne i Gemare. Mišna je najraniji sačuvan rabinski tekst o vjerskom zakonu, a Gemara su rabinski komentari Mišne;

Zohar (Knjiga Sjaja) je najpoznatija kabalistička knjiga stare mistične nauke drevnih Hebreja. Riječ kabalah hebrejskog je porijekla i ona znači PRIMATI. Tekstovi Kabale razvijaju poseban način mišljenja, poseban način gledanja, poseban način doživljavanja, kao da se uči novi jezik, nova metoda razmišljanja.

Vjerski objekat ili Hram kod Jevreja je Sinagoga (grčki: skupština, okupljanje) kao zgrada u kojoj se obavljaju vjerske aktivnosti židova. Rabin (hebrejski: ,,moj učitelj”) je židovski sveštenik, poglavar vjerske opštine. Status rabina stiče se dugogodišnjim izučavanjem Biblije i Talmuda.

Smatra se da postoje dvije grupe Jevreja: 

. u Evropi južni Jevreji ili Sefardi koji se smatraju za istinske potomke Jevreja rasutih iz Izraela i koji pričaju jezikom ladino, više su tamne puti, prisutni značajno i na Balkanu; zatim 

. sjeverni Jevreji ili Aškenazi, svijetle puti, za koje se smatra da su oni nekidašnji Hazari, koji govore jezikom jidiš. Jedni će reći da je u pitanju kod ove dvije vrste Jevreja tek jezičko područje: špansko-hebrejsko, odnosno njemačko-hebrejsko. Veći broj učesnika u stvaranju države Izrael bio je od Aškenaza. U svjetskim ratovima su uglavnom uništavane sefardske sinagoge. 

Neki zvanični praznici Jevreja su:

Šabat - Sveti dan mirovanja - najvažniji praznik, subota (tornada)
Roš ha-Šana - Nova godina - godišnjica stvaranja svijeta,
Jom Kipur - Dan pomirenja i pokajanja,
Sukot - Praznik sjenica,
Š'mini Aceret i Simhat Tora - Obnavljanje kruga čitanja Tore,
Hanuka - Praznik svjetlosti,
Tu bi-š-vat - nova godina drveća,
Purim - Praznik izbavljenja,
Pesah (Paša) - Praznik oslobođenja iz egipatskog ropstva,
Jom ha-Šoa - Dan sjećanja na žrtve Holokausta,
Jom ha-Acmaut - Dan države Izrael,
Jom Jerušalajim - Dan grada Jerusalema,
Šavuot - Praznik primanja Tore.

Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment