Friday, 2 December 2016

Jevrejski i arapski filosofi


4. Ostali: 

a. JEVREJSKI filosofi u Španiji: Jehuda Halevi (djelo: Al Hazari) i Mojsije Majmonid (o Kabali); te 

b. ARAPSKI: Ibn Sina (Avicena) – muhamedanski filosof iz Persije, Ibn Arabi, Sadrudin Konjevi, mistik pjesnik Rumi (derviši). Rodno tlo islamske filosofije je Iran, tamo grčki spisi dolaze Aleksandrovim osvajanjem, a kasnije izgubljena grčka djela se pojavljuju i u Španiji.


JEVREJSKA srednjovjekovna filosofija

Bila je poput arapske filosofije, a većina ih je i pisala na arapskom jeziku, pa su tek kasnije prevedeni na maternji. Inače Jevreji su bili religijski genijalci, a nauka im je uglavnom bila tajna. U 10. vijeku centar jevrejske kulture se prebacio u Španiju. Jevreji su bili i dobri trgovci, a veliku ulogu su igrali u političkom životu države u kojoj su. U stvari, oni su od davnina vaspitavani da čitaju i da se mole, imali su značajno znanje oko uspostavljanja ljudske zajednice pa su ih u cijelom svijetu kao takve trebali. Oni su organizovali gradove po Evropi, a često i stajali iza vladara. Njihovo protjerivanje iz Španije i Portugala u 15. vijeku, najviše zahvaljujući katoličkoj crkvi, ih seli na jug Francuske i dalje, neki dolaze u Sredozemlje, neki u Tursku. Tako se kontinuirano narušavaju njihovi centri pedantno stvarane, sad recimo i moderne, kulture. Mistična religija ili tajna nauka Jevreja se zvala Kabala, a njen sastavni dio je bio i neoplatonističko znanje. Najpoznatiji Jevrej u tom svjetlu je Avicebron (Solomon Ben Gebirol, 1020-1070). Kao antifilosofska reakcija bio je Jehuda Halevi iz Toleda (1080), te njegovo djelo Al Hazari, koje je on napisao kao dijalog između hazarskog cara i jevrejskog bogoslova, gdje u poređenju s argumentima jevrejskih, hrišćanskih i muslimanskih teologa kod Hazarskog kralja pobjeđuje jevrejski teolog na temelju Talmuda i Kabale.

Majmonid (1135-1204, hebrejski: Moše ben Maymon, latinski: Moses Maimonides, ili arapski: Musa Ben Mejmun) je jedan od najvećih židovskih i srednjovjekovnih filosofa, teolog, najoštroumniji tumač judaizma, sljedbenik Aristotela, matematičar, astronom i lekar. Smatra da je Aristotelovo izvorno učenje sačuvano jedino u njegovoj istočnoj varijanti, kod Arapa. Iz rodne Španije bježi zbog vjerskih progona u Maroko i Egipat, gdje u Kairu drži predavanja iz filosofije, teologije i medicine, te bio lični Saladinov ljekar na egipatskom dvoru. Sastavlja posebnu Hipokratovu zakletvu svog vremena kao ,,Molitvu jednog ljekara iz 12. vijeka". Napisao je više astronomskih i matematičkih rasprava, medicinskih traktata s teorijama znatno ispred vremena u kojem je. Djela je pisao na judeo-arapskom, a najvažnija su: ,,Svjetlost" i ,,Vodič zabludjelih" (Dalalat-al-ha'irin), koji napisan arapskim jezikom čini Majmonida ne samo jednim od najvećih židovskih filosofa, već i jednog od najvećih mislioca srednjega vijeka i  velikana filosofije uopšte. On filosofiju prepoznaje kao najpouzdaniji oslonac vjere. Majmonid se obraća onima koje je filosofija dovela u sukob s religijom, koji su na raskršću. Dokazivao je spojivost između mojsijestva i aristotelizma (cara filosofa - Aristotela). Naglašavao je da se sveto pismo ne smije shvatati doslovno, već oduhotvoreno. Sa nekim detaljima se nije slagao s Aristotelom, i više je bio na strani religije. Vjerski fanatici su osuđivali Majmonidovo naučavanje, ali u zapadnoj Evropi je naširoko prihvaćen, u skolastici posebno. Njegova etika se zasniva na vjeri u slobodu čovječije volje i njegovo djelanje. Smatra Aristotela najvećim filosofom i želi vjeru dovesti u sklad s antičkom filosofijom. Pokušava zasnovati religiju na razumskim osnovama, što izaziva žestoku osudu ortodoksnih pristalica judaizma. Neke su mu knjige spaljene. Kad je umro žalili su ga i židovi i muslimani i hrišćani. Dakle, kod Jevreja se istakao upravo Majmonid, koji je pokazao hrišćanima kako spojiti hrišćanstvo s Aristotelovim učenjem. Papa je branio Majmonidovo tumačenje filosofije i religije, ali su se tog znanja ljudi već dočepali ...

... a jedan od njih je dominikanski kaluđer Toma Akvinski (1225-1274), najveći skolastički filosof. Radio je u Parizu, Rimu i u Napulju. Prvo je prognan od katolika, a zatim prihvaćen, te njegovo učenje je prihvaćeno za zvanično u katoličkoj školi 1879., a Akvinski je proglašen za sveca. On kaže da vjera i um, istina Otkrovenja i istine razuma ne smiju da se razilaze. Teologija nije filosofska disciplina, ona je data i ne podučava se. Filosofija služi da brani i dokazuje putem prirodne svjetlosti (lat. lumen naturale). Za njega je Aristotel vrhunski autoritet u saznavanju prirode i zvao ga je jednostavno filosofom, a Averoesa komentatorom. U Bogu ničeg nema neostvarenog, potencijalnog (mogućeg). U njegovom učenju je 5 dokaza o postojanju Boga, što bi se malo ko u to vrijeme usudio o tome pisati:

. dokaz o nepokrenutom pokretaču,
. dokaz o prvom uzroku,
. dokaz o nužnosti i slučajnosti,
. dokaz o stepenovanju savršenosti,
. dokaz o svrsishodnosti.

Ti dokazi mogu biti valjani ukoliko se ne prisvoje da bi se tumačili po želji od određene institucije, koja bi htjela imati monopol nad znanjem, nad svjesnosti, pa i nad samim Bogom. Uvedeno je sa Akvinskim i horsko pjevanje. Naravno, na mnogim stranama već se javlja negativna reakcija na ovu promjenu, poput Rodžera Bekona i Duns Skotusa.


ARAPSKA srednjovjekovna filosofija

U isto vrijeme na istoku Zemlje je cvjetala vrlo snažna i razvijena arapska kultura. Početkom 7. vijeka u Arabiji je ponikao islam. Muslimanstvo (muslimi = odani Alahu) niče u atmosferi krize arapske trgovine, u sukobima nomada sa gradskim tendencijama, pa i zbog borbe s Persiancima i Abisincima (Egipćani). Srednjovijekovna arapska nauka je bilo daleko iznad tadašnje evropske. Dali su moderne brojeve dekadnog sistema, algebru, alhemiju. Tvorci arapske kulture su bili mnogi narodi: Arapi, Iranci, Berberi (Mavri), Turanci, Egipćani i drugi. Glavni ujedinjujući moment je bila religija i arapski književni jezik. Kažu: Najveći ukras za čovjeka jeste znanje. Mastilo naučnika je dostojno poštovanja poput krvi mučenika.

Godine 1054. nebo nad Evropom je obasjano supernovom, i neki su u tome vidjeli Božiji znak, mada je raskol crkve na katoličku i pravoslavnu bio obična borba za vlast. Kreću u to vrijeme i krstaški pohodi predvođeni zapadnom crkvom, i najviše radi osvajanja teritorije i materijalnih bogatstava. Dolazi i do formiranja Inkvizicije (crkveni sud i policija) u te svrhe. Istočno carstvo je u to vrijeme bilo mnogo razvijenije u odnosu na poluvarvarsko Zapadno. Tad Arapi na drugoj strani prevode uglavnom Aristotelove, a manje Platonove spise. Naročito su se istakli Ibn Sina i Ibn Rašid. I Jevreji su pokušavali Aristotelovo učenje integrisati u svoju religioznost. Ibn Rašid (Averoes) je živio to vrijeme u Španiji i njegove komentare Aristotela koriste skolastičari. U to vrijeme je bilo pristalica dvije istine: teološke i filosofske, koje ne moraju nužno da se poklope.

Smrt Averoesa (1198) je ujedno i pogreb islamske peripatetičke filosofije, s tim da već nastupa nešto novo i uzvišeno - mistička filosofija Ibn Arabi-ja (1240). Nakon Averoesa se islamska filosofija ne gubi u pjesku, već dva vijeka kasnije se pojavljuje veoma cijenjeni  i na zapadu Ibn Haldun (1406), rođen u Tunisu. Napisao je, između ostalog i ,,Knjiga o događajima koji opominju, poučavaju". Izraziti je enciklopedista islamske filosofije, što se tiče svođenja ,,Božanske nauke" na nivo ljudskog znanja. S obzirom da se filosofija i metafizika ne poistovjećuju, sufizam je kritičar filosofije, a pristalica istinske metafizike, one koja iskustveno stiže. I pored toga Ibn Arabi nije izuzet iz islamske filosofije, iako izlazi iz sfere ,,ograničavajućeg" filosofiranja. Teorija spoznaje kod sufija nikad nije odvojena od unutrašnjeg duhovnog života. Sufisti posjeduju šemu Univerzuma, poput onih u jevrejskoj tajnoj mističnoj nauci - Kabali. Metafizika i mistička antropologija su neodvojive za sufija (sufijsko bratstvo - tariq). Ibn Arabi je rođen na jugo-istoku Španije 1165. godine i vodi u to vrijeme naročite razgovore s prethodno napomenutim filosofom Averoesom. Kako je boravak u andaluziji bio nemoguć svakom ko se klonio literalizma, Arabi je krenuo na Istok. Umro je u Damasku 1240. godine. Ova filosofija kaže da tek kroz sebe do Boga stižemo.

Vizantiji su postavili uslov za mir ako im daju po jedan uzorak svake važnije grčke knjige. U Bagdadu je formirana učena grupa prepisivača i prevodilaca da na arapskom jeziku izdaju djela Platona i neoplatoničara, Aristotela i njegovih komentatora, ljekara Hipokrata i Galena, klasična djela iz matematike i astronomije od Euklida, Arhimeda, Ptolomeja. Njaviše su se koristili sirijskim tekstom. Mnoga grčka djela su i sačuvana zahvaljujući Arapima. I mnoga tehnička dostignuća su stigla od njih, poput časovnika. Filološki su takođe vrlo značajni.

Neoplatonizam je našao svoje utočište u mističnom pokretu sufizmu, koji poriču racionalne metode spoznaje, i ulaze dublje u svoje sopstvo, dalje do Onog Jednog. Iz ovog reda nastaju i Derviši, mistični plesači, zahvaljujući pjesniku Rumiju. Aristotelizam se kod njih razvio na zavidnom nivou. Knez filosofa i knez ljekara u tom vremenu arapskog svijeta proglašen je Avicena, koji je napisao preko 100 knjiga, njegujući elemente neoplatonizma i aristotelizma. Prihvata duhovan život i duhovno vaskrsenje, a materijalno ne.

Arapi će u srednjem vijeku u Španiji prenijeti sačuvana Aristotelova djela, koja će se čitati i šire u Evropi. Crkva je zabranjivala, ali pojačan interes za ova djela i nju tjera da se ugura u prve redove, te Aristotelova djela prilagodi teologiji hrišćanske religije. Osnovana je tako i komisija sa zadatkom da iz Aristotelovog učenja izbaci sve što se kosi s doktrinom crkvene organizacije. U ovom najbolje uspijeva crkvenjak Toma Akvinski, za kojeg je materija stvorena, a za Aristotela je vječna samo je pasivni princip te vječnosti. I mnoge druge korekture se neprimjetno unose u Aristotelovo učenje u hrišćanskom svjetlu ili tami. U početku kritikovan, a kasnije je srdačno prihvaćen od strane crkve i proglašen službenim teoretičarem iste. Engleski franjevci se nisu u potpunosti slagali s njim, a među njima su: Roger Bacon, Duns Scotus i William Occam.

Avicena (980-1037, Ibn Sina) Iranac, vodeći je islamski filosof i neoplatonist. Studirao je teologiju, fiziku, matematiku, medicinu, filosofiju i logiku, a bavio se i proučavanjem astronomije, astrologije, hemije i geologije. Glavni je predstavnik arapskog aristotelizma. Njegova najpoznatija djela su ,,Kanon medicine" i ,,Knjiga ozdravljenja", filosofska i naučna enciklopedija. Napisao je i ,,Matematički i filosofski proračuni", ali i mistično filosofsko djelo nepoznato javnosti ,,Bon huankar", otkriveno mnogo kasnije u Afganistanu. On smatra da je zadatak filosofije da osvijetli i dokaže istine koje je Allah objavio, te da um ne može dokazati sve istine. Kao astronom je prethodnik nekih današnjih naučnih pretpostavki. Izliječivši samanidskog vladara Nuh ibn-Mansura, postao je njegov dvorski liječnik, što mu je omogućilo pristup kraljevskoj biblioteci i dalo mogućnost stjecanja daljnjeg obrazovanja. Promijena političke situacije ga tjera u bijeg kad je i napisao znamenito djelo ,,Kanon medicine", velika medicinska enciklopedija u kojoj je sažeo čitavo grčko-rimsko i islamsko medicinsko znanje. Navodi oko 760 lijekova i ljekovitih preparata, njihove osobine, način djelovanja i indikacije. Vršio je destilaciju, iako je ona vršena i prije njega. Zajedno sa mnogim drugim biljkama spravljana je i esencija ruže, a njihovi ekstrakti imali su široku primjenu kao lijekovi protiv raznih bolesti. Bavio se i stomatologijom a kao najčešćeg uzročnika zubobolje spominjao malog zubnog crva ,,koji sebi gricka put u zubu". Koristio je magnete kako bi odagnao simptome depresije.

Ibn Arabi (1165–1240), rođen u gradu Mursiji na jugu Španije. U islamskom svijetu je bio poznat kao Doctor maximus i oživotvoritelj vjere. Njegov svakidašnji život je bio naglašen duhovnošću, vjerom, učenju sufijske gnoze, teognostičkim uvidima. Bio je tajanstvevni tragač. Zato je značajna posebnost njegovog ezoterijskog, sufijskog književničkog rada. Pored brojnih duhovnih učitelja s kojima se sretao, bile su i dvije žene, Jasmina od Maršena i Fatima iz Kordobe, koje su važile za istaknute duhovne učitelje onoga vremena. Posebno je značajan njegov trostruki susret s velikim filosofom islama Ibn Rušdom, gdje se treći dogodio u snu i nakon Ibn Rušdove smrti. Ubraja se među najbolje duhovne vitezove i sljedbenike kraljevskog puta mudrosti i ljubavi Svijeta. Uveden je u božanske tajne i na put najdublje duhovne inicijacije od strane tajanstvenog predistorijskog Hidrova reda, a vidljivi znak bilo je primanje Hidrova ogrtača (hirqa) u Mosulu od strane tamošnjeg šayha 'Ali Ibn Gamija. U maloazijskom gradu Konji Ibn 'Arabi je sreo svog slavnog učenika i kasnijeg poklonika sopstvene sufijske gnoze, Sadruddina Konjevija, čovjeka koji je iza sebe dao svoje čuvene komentare na Ibn Arabijev sufijski opus. Od najznačajnijih djela ,,Makkanska osvajanja" su neprevaziđeni enciklopedijski zbir ezoterijskih učenja o ukupnoj muslimanskoj duhovnosti gdje raspravlja o metafizičkim načelima, traktatima muslimanske teologije, pravne nauke islama, egzegeze i  tradicionalne hermeneutike, djelo koje počinje pisati u Mekki 1201., a dovršava ga 1237. godine u Damasku. Za mudrost u listovima ovoga djela i sam autor svjedoči da je direktno kapala sa krila Anđela otkrovenja. ,,Dragulji poslaničke mudrosti" je drugo značajno djelo Arabija. Sadržaj djela je razvrstan u 27 poglavlja ili logosa od kojih svaki izražava neki obzir ezoterijske ili sufijske gnoze. Kaže: ...Znaj da si i ti sam uobrazilja. I sve što opažaš i to što sebi govoriš: ,,to nisam ja", i to je takođe uobrazilja. Tako, cijeli postojeći svijet je uobrazilja u uobrazilji. Glavna dimenzija Ibn 'Arabijevog sufizma je izražena u njegovom učenju o transcendentnom jedinstvu Bitka (wahda al-wugud), gdje samo božanski Bitak jeste i da samo on jeste istinska i apsolutna Istina. Pošto ništa ne postoji u istinskom smislu riječi osim samog Apsoluta, istinski gnostik ne opaža u formi Mnoštva bilo šta drugo sem Lice Božije, jer on zna da je On taj koji Se očituje u svim tim formama. Tako, štogod da on štuje, štuje samo Boga. Zaslužan je i za temeljno formulisanje ideje o savršenom čovjeku, koja se smatra jednom od najplemenitijih ideja sufijske gnoze. Savršeni čovjek je uglačano ogledalo u kome se odražavaju svi svjetovi, od svijeta teokosmičkog do svijeta mineralnog. Adam, prvi čovjek, jeste Čovjekova istina. Svjestan čovjek je savršen čovjek, a oni kojima to nije znano, takvi sliče animalnom. Poslanik (Muhammed) je jednom usporedio ,,poslanstvo" sa zidom sazidanim od cigli, zidom koji je bio gotovo dovršen osim cigle kojom je trebalo popuniti preostalu prazninu. Ta nedostajuća cigla bio je baš On. Tako je i 'Arabi opazio u svom Predanju da tu nedostaje samo jedna cigla. Ibn 'Arabijevi sufijski spisi, koji su ostali iza njega, a čiji broj još uvijek nije poznat, predstavljaju duhovni okean u smislu sufijske literature islama.

Rumi (1207-1273) Mevlana Dželaludin. Na farsi i arapskom jeziku, naslov Mevlana znači ‚‚naš vodič" ili ‚‚naš gospodar". Bio je persijski islamski filosof, teolog, pravnik, pjesnik i sufi mistik iz 13. vijeka. Rođen je u Afganistanu, a umro u današnjoj Turskoj. Ime Rumi dobio je jer je život proveo u Rumu, danas srednja Anadolija. Kaže: ‚‚Svi su kraljevi robovi svojih robova, svi su ljudi spremni umrijeti za onoga ko za njih umire. Srca zaljubljenih zarobljena su onima, koji su im srce poklonili. Koga god smatraš zaljubljenim, znaj, on je i ljubljen." Njegova doktrina zastupa bezgraničnu toleranciju, pozitivno rasuđivanje, dobrotu, dobročiniteljstvo i svijest kroz ljubav. Za njega i njegove sljedbenike sve religije su manje više prave, istinite. On podjednako posmatra Muslimane, Jevreje i Hrišćane, i njegovo miroljubivo tolerantno učenje je privuklo ljude različitog religijskog porijekla. Učenja su mu univerzalnog karaktera. Za njega je religija prije svega lično iskustvo i ne da se uokviriti logičkim argumentima ili percepcijom čula, a Kreativna ljubav poriv je da se sjedini duša sa božanskim i ono što pokreće sve. Rumijeva najpoznatija poema je Masnevija od šest knjiga i bavi se raznim temama, često u obliku parabola ili anegdota napisanih u slikovitom stihu, a među muslimanskim misticima je poznata kao ‚‚Kuran na persijskom". Rumi je inspirisao stvaranje nezavisnog sufijskog bratstva mevlevija, nazvanih prema počasnoj tituli koju su učenici dodjeljivali svom učitelju (mevlana = naš učitelj). Ovaj red je postao poznat u Evropi kao ‚‚vrteći derviši" kod kojih je važna uloga ritualnog plesa u obaveznom sedmičnom obredu nazvanom sama.

Dođi!
Dođi ko god da si,
ne mari i ako si nevjernik,
ne mari i ako si posrnuo
hiljadu puta.
Dođi!
Dođi ko god da si. Jer ovo
nisu vrata beznađa,
dođi!
Takav kakav si!
(Rumi)


Ibn Haldun (1332-1406) je jedan od najznačajnijih muslimanskih mislilaca i pisaca srednjeg vijeka. Kao istoričar želi razlikovati važne i nevažne istorijske činjenice i zato razmišlja o suštini i uzročnosti istorijskih događaja. Razmatra život različitih društvenih slojeva (stočari i poljoprivrednici, trgovci, preduzetnici, činovnici), želi ispitati mnoga područja društvenog života te se predstavlja kao osnivač novog znanja o društvu. Visoka socijalna pozicija mu je omogućila da studira s najboljim sjeverno-afričkim učiteljima tog vremena. Klasično arapsko obrazovanje stekao je proučavanjem Kur'ana i arapske lingvistike, osnove za razumijevanje Kur'ana i islamskog zakona, Haditha i Fiqha. Mistik, matematičar i filosof Al-Abili uveo ga je u matematiku, logiku i filosofiju, gdje je najviše proučavao radove Averroesa, Avicenne, Razija i al-Tusija. Sa 17 godina je izgubio svoje roditelje u epidemiji kuge koja je pogodila Tunis. Slijedivši porodičnu tradiciju, težio je i političkoj karijeri. Nestalna politička situacija u tadašnjoj sjevernoj Africi tražila je visoki stepen političkog znanja i vještine, sklapajući saveze i primjereno ih prekidajući, radi izbjegavanja nevolja zbog čestih prenosa vlasti koje su moć privremeno držale u svojim rukama. Ibn Haldun provodi vrijeme i u zatvoru, dobija najviše službe i odlazi u progonstvo, pa mu biografija djeluje poput avanturističke priče. Osjeća da je Egipat raj i kaže: Onaj koji ga nije vidio, ne pozna moć islama. Ostatak života tamo provodi. Ibn Haldun nije mogao u potpunosti ostati izvan politike, egipatski sultan ga čini profesorom Qamhiyyaha Madrasaha, te velikim kadijom (vrhovnim sucem) malikitske škole fiqha ili religijskog zakona. Njegova nastojanja u reformi naišla su na otpor, pa je nakon godine dana morao odstupiti sa sudskog položaja, a naročito težak udarac koji ga je pogodio bio je blizu aleksandrijske obale kad je potonuo brod koji je prevozio njegovu ženu i djecu. Nakon svega toga je odlučio završiti hodočašće u Meku. Potom se jače koncentrirao na čisto edukativnu funkciju u različitim kairskim madrasama. Na dvoru je privremeno izgubio naklonost, pošto je tokom pobuna protiv Barquqa, očigledno pod prinudom, zajedno s drugim kairskim pravnicima izdao fatvu protiv Barquqa. Kasniji odnosi s Barquqom vratili su se u normalno stanje, pa je još jednom imenovan malikitskim kadijom. Ukupno je bio pozvan na tu visoku službu šest puta, ali zbog raznih razloga nikad se tu nije duže zadržao. Učestvovao je i u vojnom pohodu protiv mongolskog osvajača Timura, koji je opkolio Damask. Zadnje godine života je proveo u Kairu dovršavajući svoju autobiografiju i svoju istoriju svijeta, kao učitelj i sudac, a umro je mjesec dana nakon što je po šesti put izabran na službu malikitskog kadije. Za razliku od većine arapskih učenjaka, Ibn Haldun je za sobom ostavio malen broj dijela, ne uzimajući u obzir njegovu istoriju svijeta, Kitab al-`ibar. Svoju prvu knjigu Lubab al-muhassal - komentar na teologiju ar-Razija - napisao je s 19 godina pod nadzorom svoga učitelja al-Âbilîja u Tunisu. Djelo o Sufizmu, ^sifa' al-sa'il, sastavio je oko 1373. u Fezu, a tokom boravka na dvoru Muhameda V, sultana od Granade, sastavio je djelo o logici, `allaqa li-l-sultan. Svoju univerzalnu istoriju, zamišljenu prvo kao istoriju Berbera, podijelio je na 7 knjiga, od kojih se prva, Muqaddimah, smatra zasebnim djelom. Muqaddimah kao sociološko djelo u svojih šest knjiga u grubim crtama prikazuje opštu sociologiju, sociologiju politike, sociologiju urbanog života, sociologiju ekonomije, sociologiju znanja. 

U 13. vijeku dolazi do nove sinteze filosofije i teologije, tzv. srednjovjekovnog realizma, na samom pragu Humanizma i Renesanse. 


I ukratko pregled:

4. Jevrejski filosofi u Španiji: Jehuda Halevi (djelo: Al Hazari), Mojsije Majmonid (o Kabali)

5. Arapski filosofi, pjesnici, mistici: najstariji sufi mistik Alfarabi (870-950): ,,O muzici”, Abu Jazid Bistami, Hasan Al Basri, Zahja Suhravardi, Ibn Sina (Avicena), Ebu Hamid Al Gazali, Kabir (Indijac-sufi), Šams ad Din, Ibn Bakr Mohamad Arabi (1165-1240), Sadrudin Konjevi, Husein Ibn Mansur al Haladž, mistik pjesnik Rumi (Derviši), rodno tlo islamske fil. je Iran, i izgubljena grčka djela koja se kasnije pojavljuju u Španiji.

Letindor (www..blogspot.com)

No comments:

Post a Comment