Wednesday, 7 December 2016

Liberalizam


Batina je iz raja izašla, da, izašla, samim tim što je batina.

Liberalizam (lat. libertas = sloboda) se želi prikazati kao pogled na život čovjeka unutar društvene zajednice koji zagovara smanjenje udjela države i drugih političkih institucija nad individualnom slobodom pojedinca. To je takođe politička doktrina koja se zalaže za demokratske oblike vlasti, u ekonomiji hoće tradicionalno načelo nesputanog djelovanja slobodnog tržišta, te smanjenje prvenstva socijalističke države u upravljanju. Liberalizam je borba tzv. građanske klase za slobodu mišljenja i neograničenu slobodu tržišta, to je zajednički naziv i za različite političke ideologije koje se zalažu za što veću slobodu pojedinca postignutu kroz demokratski proces i pod zaštitom pravne države. Jedna od definicija liberalizam vidi kao ideologiju kojoj je cilj postizanje slobode pojedinca na račun društvene jednakosti i društvene stabilnosti.

Osnovna pokretačka snaga na kojoj se liberalizam zasniva jeste individualizam, dovodeći čak do otvorenog egoizma i sebičnosti.

Francuska buržoaska revolucija ne bi bila moguća da se prethodno nije desila aristokratska pobuna. Ova revolucija je vođena u ime bratsva i jednakosti, ali prelazi granice ukusa ili mjeru te se pretvara u svoju inverziju stravičnim krvoprolićem, skončava s Napoleonom koji će se na kraju, jedan od njih nasljednika, proglasiti i carem. Opet se došlo do ,,aristokratije”. I kraljevi zatim postaju liberali jer to im je davalo legitimitet da ruše druge s vlasti i dovode sebe uz pomoć odeređenih interesnih grupa u društvu ili u državi. Trgovci će postati mecene i nova ,,aristokratija”, elita već je neprirodna. Vrsnost je nasljedna ili se mjeri po kapitalu. Tako i ,,sloboda”. Kategorija Slobode je ovdje potpuno nefilosofska. Liberalnu demokratiju, npr. slovenački filosof Slavoj Žižek vidi kao vjerski fundamentalizam.

Liberalizam se najčešće dijeli na ekonomski liberalizam - zalaganje za što manje državne intervencije u ekonomiji - te socijalni liberalizam - nezadiranje države u privatni život pojedinca. Ponekad se definiše i kao otvorenost prema novim idejama i društvenom eksperimentiranju, nasuprot konzervativizma koji se zalaže za držanje na tradicionalnim principima. Dakle, kao reakcija na liberalizam i vrijednosti koje on donosi, prvi se javio konzervativizam, a dva najčuvenija predstavnika irski političar i filosof Edmund Burke, i francuski filosof i diplomat Joseph de Maistre. 

Kao sistemska politička misao i praksa liberalizam se razvija iz prosvjetiteljstva 17. i 18. vijeka, naročito kroz djela Montesquieua, Rousseaua i drugih, a politički je uobličen u ustavnim aktima poput američke ,,Deklaracije o neovisnosti” iz 1776. godine te u francuskoj ,,Deklaraciji o pravima čovjeka i građanina” iz 1789. godine. Ovo je sve izraz građanskih revolucija protiv aristokratije pa i religijskih autoriteta. Liberalizam je posebno osigurao razvitak tzv. liberalnog kapitalizma putem njegove zaštite liberalnom državom.

Svojevrsni povijesni vrhunac, a u bliskoj vezi s razvojem nacionalizma, liberalizam je zabilježio u tzv. ,,Proljeću naroda" revolucionarne 1848. godine.

Takođe, javlja se i liberalni konzervativizam, koji hoće sačuvati osnove liberalizma poput parlamentarizma, tržišne ekonomije, jednakosti pred zakonom no, instistira na postojanju univerzalnog moralnog zakona i potrebi da se tradicionalne institucije porodice i crkve aktivno podstiču i štite.

Drugi odgovor na liberalizam je u 19. vijeku kao socijalistički pokret, koji vrhunac dostiže s Karlom Marxom, a razlog njihove pobune ležao je prvenstveno u ekonomskom aspektu, gdje se državi treba dati veća moć.

Kažu, liberalizam je pobjednička ideja 20. i pokretačka snaga 21. vijeka, ako se uopšte može govoriti o pobjednicima. Kakva je sloboda u pitanju? Za koga? Kako? Na račun čega? Nije još poznato. Je li u pitanju filosofija, ideologija ili nešto treće?

Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment