Thursday, 1 December 2016

Losev: Filosofija matematike


Muzika je idealna, razlikuje se od svih stvari, čulnih ili nadčulnih, time je bliska matematici no, naravno, ima i više o tog.

Losev (1893-1988) Aleksej Fedorovič, ruski filosof, filolog, kulturolog, značajan i za religijsku misao, godine 1916. izdao je prvi rad pod imenom ,,Eros i Platon”. Bio je u sukobu s nadolazećom socijalističkom i komunističkom ideologijom. Bavio se Pitagorom, Platonom, Euklidom, neoplatonistom Proklom, retorikom Šelinga i Hegela, Huserlom i drugima. Njegovo filosofsko promišljanje o muzici je veoma značajno i kao takvo blisko antičkom. 

Pitagorejci su brojeve mislili strukturalno, kaže Losev, do tih brojeva su stizali misaonim iscrtavanjem stvari kretanjem po njihovim granicama. Tu ima nešto i geometrijsko u neprostornom smislu. Brojevi su umni oblik stvari, EIDOS proizašao iz same Ideje. Za pitagorejce brojevi su Prapočelo. Ono što je parno ono je neodređeno, poput smisla jedinstva, a ono neparno je određeno. Najveći dio ovog znanja je do nas došlo kroz Platonovu Akademiju. U muzici je poredak kretanja, melodija, ritam. 

Granica i ono bez granice čine broj, sve što se može spoznati ima broj, bez njega se ne može ništa pojmiti. Ono što nema granicu ne može se saznati, jer svako saznanje odvaja predmet od svega drugog. Pitagorejsko učenje o nastanku broja iz bezgraničnog i granice nije samo apstraktno-logičko, ono ima i tragove svog porekla iz orgijastičkog kulta. 

Broj kao dijalektička sinteza kod pitagorejaca je stvorilo učenje o stvaralačkoj i tvoračkoj suštini broja, matematičke elemente smatrali su ,,elementima sveg postojećeg". Simetrije u brojevima nazvane su harmonijom. Bog je ono što stvara Život i Dušu, za pitagorejce i sami broj. Oni brojeve opisuju kao geometrijske oblike, ali EIDOS, misaoni oblik i vanprostora. Broj ne postoji sam po sebi, bez stvari, broj je Duša stvari. Brojevi su za pitagorejce u ravni sa onim što je najmudrije. Brojevi su princip strukturalne gradnje stvari. Brojevi nisu samo ontološkog već i gnoseološkog značenja, jer kad bi bilo samo ono bez granica tad ni saznanje o nečemu ne bi bilo moguće. 

Matematika se pojavljuje u svemu, u prapočelu i u samom obliku, ona iz spoznajnog dodiruje ono beskonačno. 

Bog ne stapa dobro i zlo već zlo izgoni. 

Losev misli muziku po fenomenološkom ključu Huserla, ali posebna, tzv. dijalektičaka fenomenologija. Šitanje broja i pitanje smisla uopšte je glavno pitanje za Losea, a biti u samoj muzici vrhunac te ,,spoznaje”. Ili svijesti? Ili …?  

Loseu je posebno blizak neoplatonist Prokle. S tim u vezi su i Euklidovi elementi. Euklidovi Elementi sadrže 13 knjiga i sistematsko su izlaganje grčke matematike u poglavljima: elementarna geometrija, teorija brojeva, algebra, teorija mjerenja geometrijskih veličina, elementi teorije graničnih vrijednosti. Elementarna geometrija, koja se izučava u savremenim školama mnogih zemalja je po uzoru na geometriju u ,,Euklidovim Elementima”, iako su mnoge definicije (tačka, prava i dr.) i aksiome (očigledne istine koje se ne dokazuju) čak doživjele izmjene. Mnogi će reći da je Euklid tek prikupio ili sistematizovao znanje iz matematike svojih prethodnika. On je bio polaznik Platonove Akademije, a u Aleksandriji je osnovao vlastitu matematičku akademiju. Većinu života Euklid je proveo radeći u Aleksandriji, Egiptu. ,,Elementi” su sazdani u smislu aksioma, postulata i definicija koji nisu i nikad ne mogu biti dokazani, tu je geometrija u duhu Platonove i Aristotelove ,,dedukcije”. Npr., dvije definicije: Tačka je ono što nema dijelova; Pravac je ono što nema širine. 

Muzika za Loseva ,,govori mnogo a da sama ne zna o čemu govori, jer ništa ne može iskazati, muzika tako kazuje o neizrecivosti, logički konstruiše alogički svijet, govori o nesaznatom i amorfnom, o ,,stihijnom drugobivstvu smisla". 

Predmet Loseovih analiza je istraživanje čistog bića realizovane muzike, čime on nastoji da dospije do razumjevanja same Muzike. Tačka kao pojam ili njeno značenje u ovom razmatranju ima veliki značaj. U TAČKI  se dešava sve, iako sam bez dijelova, u njoj je potpun susret, kao kad prstom pritisnemo u nešto. I same muzičke note su tačke. Ton. I slikarsko toniranje je tačkasto izvedeno u osnovi.  

Dijalektika počinje s nemislivim, kao mogućnost stvari, a ne stvar. Tu mora biti zastupljeno i iracionalno, ono što se ne može misliti, i alogičko, ali je prisutna i pojedinačnost određena nesvodljivošću na bilo šta. 

Kategorija nastajanja je dinamička i takođe je osnovna dinamička struktura bivstvovanja gdje je prvi momenat dijalektike jedno, drugi momenat mnoštvo kao određenost i raščlanjenost, treći momenat je nastajanje kao novo odsustvo nečeg određenog, ali sad ne u smislu nepokretne jednosti, već kao pokretno nastajanje. Treći momenat je zbir u sebi prva dva, alogički momenat. Mnogost je ono drugo. Za Losea je ,,eidos” strukturno organizovani i plastično oblikovan smisao. 

Svaka tačka vremena padajući u prošlost trpi svoje modifikacije i sve tačke istog tona su međusobno različite iako on neprestano traje u objektivnom vremenu. Sve te modifikacije čine svijest o rastegnutosti tona koji stalno pada u prošlost, ali, u tom toku modifikacija svijesti je gdje svako sada zadržava karakter aktuelnog, te je tako moguća objektivacija i vremenskih objekata kod Huserla kojeg Lose iznimno cijeni.

Tačka u kojoj se svijet i muzika susreću duboko je sakrivena. 

Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment