Saturday, 3 December 2016

Platon i filosofsko naslijeđe


Mi kažemo, grčka Duša i rimski intelekt - to je to. Tako se razlikuju kultura i civilizacija. I uvijek se pojavljuje ovaj tip duhovno snažnih a potpuno nemetafizičkih ljudi. U njihovim rukama leži duhovna i materijalna sudbina svakog kasnog doba. Oni su sprovodili babilonski, egipatski, indijski, kineski, rimski imperijalizam. U takvim vremenima sazreli su do konačnog svjetskog raspoloženja budizam, stoicizam, socijalizam, koji bi htjeli još jednom da uhvate i preobraze u svoj njegovoj sadržini jedno ljudstvo koje se gasi. Kultivisan čovjek ima energiju prema unutrašnjem, a civilizovan prema spoljašnjem. Kolonijalni su ratovi. Ekspanzivna težnja je sudba, nešto demonsko i neobično, nešto što kasnog čovjeka iz velikog grada tjera u svoju službu i istroši ga, htio on to ili ne htio, znao on to ili ne znao.

S Platonom je uvijek nešto novo, reći će Gadamer, a i meni se tako čini. Platon kao portretist, reći će on, a to znači nešto individualno. Na ovaj način se slikaju bogovi. To nije nikakvo slučajno poziranje kako danas radimo pred foto-aparatima. U portretu je ono opštevažeće. I cijelo Platonovo djelo je jedan jedinstven portret Sokrata. U itanju je pjesnički jezik oblikovanja, plastičnosti. I grčka riječ za sliku (eikones) je dvoznačna, osim što j slika ona i upućuje na nešto. Tako i Platonovi dijalozi vode mišljenju.

Velikih je filosofa bilo i došlo se do sićušnih. Jedna specifično velikogradska, ne spekulativna već praktična, nereligiozna, etičko-društvena filosofija započinje na Zapadu, odgovarajući školama epikurejca, socijalista, pesimiste, pozitivista, stoika i drugih. Za filosofiju ove knjige, kaže Špengler, zahvalan sam danas još gotovo nepoznatoj filosofiji Getea, pa tek onda, u mnogo manjoj mjeri, filosofiji Ničea. Još se nije razumio položaj Getea u zapadno-evropskoj metafizici. I ne pominju ga kad govore o filosofiji. Na ,,nesreću”, on svoje učenje nije ostavio u ukočenom sistemu; zato ga sistematičari previđaju. Ali on je bio filosof. Prema Kantu on zauzima isti onaj položaj koji Platon prema Aristotelu; a isto tako je nezgodna stvar kada se Platon hoće da svede na jedan sistem. Platon i Gete pretstavljaju filosofiju postajanja, Aristotel i Kant onoga što je postalo. Tu je intuicija nasuprot analizi. Ono što se razumski jedva i može saopštiti nalazi se u pojedinim napomenama i pjesmama Geteovim kao što su: ,,Orfičke prariječi”, u strofama kao što su: ,,Kad u beskrajnome ... i Nemojte nikom reći ...” koje se imaju smatrati kao izraz jedne sasvim određene metafizike. 

Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment