Wednesday, 7 December 2016

Pozitivizam - Ogist Kont


U savremenom dobu čovjek sve više uplivava u vode racionalnog, obilato se koristeći naukom i kulturom. Prirodu čovjek ne mijenja mijenjajući sebe već vrši verbalne zahvate nad njom u tehničkom i tehnološkom smislu. Pitanje filosofije jeste i to da li je naučna racionalnost jedina vrsta racionalnosti? Odgovori su različiti pa u skladu s njima i postoje mnoge filosofske struje današnjice. Pojam naučnog saznanja postaje i prilično sužen kroz razvijanje iskustvenih naučnih metoda ili izvedenih logičkom analizom. Preostala pitanja koja se tiču smisla i vrijednosti ljudskog života proglašavaju se metafizičkim problemima i kao takvi ostaju van naučnog mišljenja. Ovo je naročito izraženo u ,,logičkom pozitivizmu", slično i u ,,pragmatizmu" koji je nešto blaže rezervisan za šire naučno mišljenje. Stanovište da se za proučavanje prirode i društva moraju primjeniti i različite metode ima za posljedicu razvoj ,,hermenautike".

Dovođenje u sumnju racionalizma ima veze i sa egzistencijalizmom koji daje pažnju posebnosti i neponovljivosti pojedinih ljudskih egzistencija nasuprot opštim formama u racionalnom. Sumnja u pretjeranu racionalnost podstiče i razvoj ,,fenomenološke filosofije" koja hrani ideju racionalnosti kao osnovu evropskog načina života. Proučavanjem jezika i mitologije otkriva se da je predstava o stvarnosti zasnovana na jezičkim i logičkim strukturama koje su jedinstvene i tako nastaje ,,strukturalizam".

Problemi društva uvijek bivaju evidentni. Za postmodernu filosofiju negativne posljedice modernosti su izraz same racionalnosti i osnovne ideje modernog su vidljivo poražene. Situacija je takva da savremena etika i politička filosofija pokušavaju naći odgovore na praktične izazove savremenosti. U tom smislu je izmještena pažnja sa tradicionalnih problema filosofije na čisto jezičko tumačenje svijeta u kojem su tog karaktera cijela nauka, pa i filosofija.

Auguste Comte (1798-1857) piše ,,Kurs pozitivne filosofije”. On je bio učenik i sekretar kod utopiste Sen Simona. Predavao je matematiku i mehaniku na Politehničkoj pariskoj školi, ali zbog neslaganja s kolegama i upravom napusta školu, pomažu ga skromno njegovi sljedbenici. On svo ljudsko saznanje gleda kroz tri oblasti: 

. teološko - po prirodi je fiktivno; 
. metafizičko - apstraktno; i 
. naučno - koje je pravo ili pozitivno. 

On smatra da uz pomoć ,,kursa" filosofiju treba stvoriti kao pozitivnu nauku, za ono što se potvrđuje u svakodnevnoj stvarnosti. Osnivač je buržoaske i građanske sociologije, nauke koja se bavi ovim pozitivističkim viđenjem. On kaže da teološko i metafizičko saznanje umišljaju da je moguće dostići spoznaju apsoluta. Metafizičko smatra kao modifikaciju teološkog. Kaže još da nema ničeg novog i sve je viđeno kod Kanta i Njutna. ,,Pozitivno mišljenje" je Kantov termin. Pozitivisti za metafizičko smatraju da su to najobičnije izmišljotine bez ikakvih realnih vrijednosti i postojanja što, naravno, Kant nije mislio. Ništa što se ne može iskustveno dokazati nema naučnu vrijednost. Uprirodi pa i u društvu postoje vječni i nepromjenljivi zakoni, pa moralna kriza počiva na različitosti mišljenja, a ne na jednoumlju. Comte, kao osnivač pozitivizma (proučavanje pozitivno utvrdljivih činjenica), bio je naslonjen na empirizam. Čovječanstvo je prošlo kroz tri osnovne intelektualne faze razvoja: mitološku (vladavina sveštenika i vojnog plemstva), metafizičku (vladavina filosofa i pravnika) i pozitivnu (vladavina industrijalaca i učenjaka). Umjesto da se gubi u idealističkim špekulacijama, ljudska misao treba da pređe iz teološke i metafizičke faze u filosofsku, tj. pozitivnu; da se posveti proučavanju pozitivno utvrdljivih činjenica, tj. same stvarnosti. Sve nauke, od matematike kao najapstraktnije preko astronomije, fizike, hemije, biologije, konvergiraju prema nauci o ljudskim društvenim odnosima, tj. prema sociologiji. Socijalna fizika dijeli se na socijalnu statiku i socijalnu dinamiku. Statika proučava pojedince, porodicu i društvo, čvrste uslove egzistencije društva, uslove ravnoteže društvenog organizma, a dinamika zakone njegova napretka kojem su pokretač ideje. Praktični cilj sociologije mora biti organizacija društva na principu pozitivne nauke. Političke i ekonomske promjene po njemu nemaju uticaja na društveni proces osim ako s njima nije povezana i moralna metamorfoza individuuma. Zato je zadatak pozitivističke politike da moralno preporodi društvo, da egoizam zamjeni altruizmom. To znači da izmiri antagonizam klasa, u prvom redu radničke klase, takozvanim pozitivnim vaspitanjem. Filosofi pozitivisti, po njemu, trebali bi imati vodeću ulogu u duhovnom životu. Smisao Comteovog pozitivizma u svojim krajnjim društvenim konsekvencama je izgradnja i čuvanje kapitalističkog poretka. Kont stvara u periodu kada su u Francuskoj bila u duhovnoj sferi dva dijametralno suprotna stanovišta. Prvo je zastupalo duh, rezultate Francuske revolucije, koja je postulirala univerzalne principe prosvjetiteljstva, tj. da čovjek u svojoj djelatnosti treba samo da se rukovodi sopstvenim razumom, te kad on to čini onda mu nije potreban nikakav teološki, crkveni autoritet. Drugo stanovište je bilo reformacija, kontrarevolucija, a on je podrazumijevao negaciju tekovina Francuske revolucije, mir, red, kao i obnovu teologije uz reprodukciju feudalne aristokratije. Između ova dva stanovišta Kont pravi neku vrstu kompromisa, te njegov koncept socijalnog i socijalističkog metoda predstavlja jednu vrstu kompromisa. Uzeta najprije u svom najstarijem i najopštijem značenju, riječ pozitivan znači realan, nasuprot himeričnom. Prema Kontu, i njegovoj konkretnoj disciplini, pozitivizam je ono što je realno, korisno, izvjesno, precizno, afirmativno, relativno, i ono što je kolektivno, socijalno.

Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment