Friday, 9 December 2016

Savremena (postmoderna) filosofija


. Ideoologije liberalizma, konzervatizma i socijalizma

. Adam Smith (1723-1790) i liberalizam kao slobodarstvo, prvenstveno u vezi s ekonomskim prilikama čovjeka ili grupe ljudi. Škot, Adam Smith, poznat je zvaničnoj istoriji kao osnivač moderne političke ekonomije, i protiv je državne kontrole u toj oblasti života, i sve je u vrijeme romantizma u Evropi

. Utilitarizam (Bentham, Hutcheson, John Stuart Mill – liberal, poslanik predlaže pravo glasa ženama, za kapitalizamali za ravnopravniju. raspodjelu d.) / opšte korisno, sreća za najveći br. ljudi, prezir romatičara, radikali, projektovanje hedonizma

. Naturalizam (biolog: Charles Darwin, filosof: H. Spenser kao natur.hedonist, John Searte) i u književnosti (Zola, Ibzen, Jack London, ...) – tumačenje unutrašnjih sila koje utiču na realna događanja, za njih ne postoje Bog, Duh, ni život poslije smrti

. Anarhizam (revol.Mihail Bakunjin 1864, Rus, umro u Švic.), iluminati Bavarske osnovali SDsavez, pokušaj anarhhista (Bakunjin) je Pariska komuna – počeci sociološkog mišljenja

. Marksizam (Marks, Engels, Plehanov, Lenjin, Trocki, Buharin, i ostali)

. Sinarhizam - kao društvo bez klasa i vladavina mudrih; i irski fabijanisti (Polaris) - kontinuitet i postepenost ka socijalnoj pravdi

. Hegelijanizam ili Racionalni idealizam - početkom 20. vijeka se javlja kao renesansa Hegelove misli, u Evropi, Rusiji i u Americi. Desnom tradicionalnom krilu Hegelove misli suprostaviće se mlađa struja koja pravi otklon od iste, tzv. lijevo krilo ili ,,mladohegelovci" više demokratski liberalan, a tu su: Njemci (D. F. Strauss, B. Bauer, s panteističkim zaokretom, zatim L. Feuerbach sa ateizmom, Marks i ostali), Englezi (Stirling, Bradley, B. Bosanquet, J. i E. McTaggart), Amerikanci (W. T. Harris, G. S. Morris, Royce), u Francuskoj (J. Hyppolite, A. Kojève, A. Koyré, J. Wahl), zatim ponovo u Njemačkoj (H. Glockner, Haering, R. Kroner, G. Lasson, J. Hoffmeister, J. Cohn, J. Ebbinghaus, H. Freyer, Th. Litt, F. Rosenzweig, O. Spann, J. Binder, M. Busse, K. Larenz), Rusi, koji carsku Rusiju otvaraju ka Zapadu (Bakunjin, Bjelinski, Herzen, Černiševski, Lenjin), itd. 

. Dijalektički materijalizam (Feuerbach, Karl Marks, Robert Owen / zaštitnik radnika, socijalisti ... među zapadno-marksističkim misliocima i: Ernst Bloch, György Lukács, itd.

. Eudajmonizam – unutrašnja sreća je cilj, aristotelovski teološki i stoički; Hedonizam (Herbert Spenser, Sidgwick) – čulno uživanje

. Iracionalizam (Friedrich Krause, Artur Šopenhauer i Fridrih Niče; Bergson i Dilthey) / svaka čast –  voluntarizam kao prednost volje

. Intuicionizam (Anri Bergson - fr.) / - evolucija kroz umjetničko stvaranje, razum iskrivljuje, matematika je nedovoljna za dokaz, oživjeti suvoparni naučni stil, iracionalizam u širem smislu, elan, inteligen.mat. a intuicija životna, estetičar, fenomen hrišćanske mistike i Duhovni zakoni; Brouver i Hajting (intuitivna logika), + šveđanin Swedenborg (filosofija prirode, teologija, mistika i spiritualizam)

. Marburška škola (neokantovstvo - novi koncept transcendentalnog metoda) -  Herman Koen, Paul Natorp, Ernst Kasirer – neokantovci 

. Badenska ili Heidelberška škola: H. Cohen; Gerhard Kriger (učitelj Klausa Elera – porijeklo filosofske samosvijesti) 

. Fenomenologija, TD idealizam – saznavanje suštine, a ne činjenica (Franc Brentano im učitelj i inspiracija - intencionalnost i psihološki prikaz matematskih postupaka, biće prethodi svijesti), Husserl – povratak stvarima samim i svježina duha protiv beživotnosti neokantizma ali i empirizma - pojam redukcije, Max Scheler (+ jedan od osnivača filosofske antropologije), Ernst Kasirer (idealista, neokantovac, teorija simbola, kao Jevrej ustupa mjesto Hajdegeru pred nacistima), Hajdeger – asistent Husserlu, dovodi u pitanje cijelu zap.metafiziku, Eugen Fink, Kuno Fischer - istor., Ponty, poljski fenomenolog Roman Ingarden (estetika i muzika), Emanuel Levinas – potiskuje ih fašizam, kritika su dogme i relativizma

. Egzistencijalizam – egzistencija prethodi esenciji (Kierkegaard, Jaspers, Sartre kao angažovani egzistencijalista slobodi daje društveni značaj, Camus / socijalisti, Unaumo - španski mistični pisac i pjesnik, Merleau-Ponty, Husserl, Hajdeger) pozitivizam je u smislu kritike Hegela, pojedinačna egzistencija je bitna ne kao u marksizmu, volja je nad umom, primarno biće nije čovjek, s njima i Folkman Šluk

. Pozitivizam i logički empirizam započinju zvanično s Augusteom Comteom, osnivačem i sociologije kao nauke, uvodi se altruizam kao razumni egoizam. Učenik je Sant Simona. 

. Logički pozitivizam (analitička filosofija) nema nikakve veze sa pozitivizmom Ogist Konta. U ovom slučaju jezik je bitan, sintaksa (pravila) i semantika (značenje simbola), a nijedan skup simbola nema smisla bez pravila upotrebe. Sintaksa nas upućuje na korektno korištenje jezika koji je skup simbola. Prema mišljenju logičkih pozitivista potreban je jedan jezik koji bi omogućio potpunu preciznost iskaza i bio očišćen od metafizičkih i ostalih nenaučnih primjesa. Logički pozitivisti još koriste termin verifikacionizam kao uvjerenje da su naučni iskazi uvijek bez izuzetka provjerljivi. 

. Bečki krug - ,,čovječanstvo” je sa sociologijom postalo Bog, filosofija je ljudskog društva kao takvog, čovjek se proglašava kao samostalno biće, i, na kraju krajeva pozitivizam je provjerljivo znanje u praksi. Za logički pozitivizam je zaslužan Bečki krug (1925) kao neopozitivizam (osnivač je profesor Moritz Schlick / ubijen 1936. na stepenicama Univerziteta od strane nacista, zatim Carnap, Poper, Herbert Feigl, Frank, Hahn, Kraft, Neurath, Waismann, Alfred Ayer. Treba spomenuti i njemačkog sociologa Maxa Webera. To je pozitivizam koji stavlja akcenat na prirodne nauke, logička izgradnja svijeta uz matematiku i fiziku, pa i prethodno pomenuti logički empirizam, naučna filosofija, ako takva i postoji, neopozitivizam, svi raniji nisu naučni, odbacivanje je metafizike gotovo jednoglasno, odbacuju a priori kao tautologiju, neki će ubrojati i njihova prijatelja Ludwig Wittgensteina (Logičko-filos. traktatus) u ovaj smijer filosofiranja. Ali, Vitgenštajn je to mnogo drugačije radio nego oni. 

. Analitička filos. jezika (kontinentalna ili evropska) nije u potpunosti isto što i filosofija jezika inače, vrsni logičari su bili: Gottlab Frege - brojevi klase klasa, logički atomizam: Nova logika i Filosofija matematike, David Hilbert – logika (njemački matematičar), Bertrand Russel (Simbolička logika, Principi matematike, Zašto nisam hrišćanin, Brak i moral, inače nobelovac), G. Edward Moore (odbrana zdravog razuma), Robert Boyle kao irski filosof prirode ili fizičar, pa i Wittgenstein sa svojim Traktatusom, ukoliko je on ovdje pravedno stavljen. Ovdje je prednost teorijskog saznanja, svi su protiv nehajne upotrebe jezika, a u istu nehajnost ubrajaju i metafiziku, koju odbijaju kao i logički pozitivizam, empirizam, pacifizam.

. Govoreći o ,,analitičkoj filosofiji” sad ćemo spomenuti i krajnji Zapad, samostalne američke filosofe pragmatizma (Charles Sanders Peirce, William James, John Dewey, Clarence Irving Lewis, Richard Rorty), koji se oslanjaju na zapadnoevropske analitičare, logičare i empiriste kao istraživače praktičnih potreba čovjeka i čiji je ideal pedagoški, te filosofe jezika Harvarda: Orman Quine (ontološka relativnost, neodređenost kao ,,gavagaj“ - pojmovi s praznim značenjem), Nelson Goodman (Jezici umjetnosti, Načini stvaranja svijeta), Saul Kripke (Semantika prirodnog jezika), Hilary Putnam (esencijalizam), kao i poljska Varšavska škola: Lukašijevič i Tarski (semantika); simbolička logika (Frege, Russell, Robert Boyle kao irski filosof prirode ili fizičar).

. Oksfordske metafizičare svrstavaju takođe u analitičke filosofe Zapada, a to su: Robin Collingwood, Gilbert Ryle (učitelj Vitgenštajna). Oni su podrška hrišćanstvu i Njutnovoj fizici, kritika Aristotela zbog metafizičkih grešaka, npr. da se kretanje kod njega pretpostavlja tek čulima a ne prethodno u Bogu. Tu su i drugi, ali otvoreniji metafizičari: Anry Bergson (intuicionizam), Samuel Alexander (Australijanac, ali britanski profesor logike i lektor), Alfred North Whitehead (britanski matematičar). Spomenut ćemo i njemačkog filosofa Friedricha Waismana koji kao slobodnjak kritikuje sisteme u filosofiji i kritikuje takođe Njutna. 

. Pragmatizam i/ili funkcionalizam: Charles Sanders Peirce 1839-1914, William James osnivač pragm./ psiholog, John Dewey, Clarence Irving Lewis, Richard Rorty) gdje je aktuelno istraživanje za praktične potrebe - pedagoški ideal, emotivističko-etička teorija, američka samostalna filos. naslonjena na z-evropsku, nastavak na kratki period idealizma, što dobro i efikasno radi to je istinito, radikalni empirizam, duh konstruisan iz iskustvenih elemenata, izjednačavanje istine i materijalne koristi ... + prethodi američki vodeći filosof TD (transcendentalizam) i poeta Ralph Waldo Emerson

. Feminizam (Simona de Bovoar, Judith Butler) – kao pokret, protiv vjerskog patrijarhata i rodne nejednakosti, nasilja, ženskog roblja

. Konstruktivizam, Erlangenska škola (Hugo Dingler, Paul Lorencen) - zahtijev za konstrukcijom, pad u objektivnosti

. Hermeneutička filosofija (Fridrih Šlegel, Schleiermacher, Wilhelm Dilthey, Gadamer (3 dar.učenika: Valter Šulc, Karl-Hajnc Folkman-Šluk, Artur Henkel); Apel, Zimel, Weber, Drojsen) tumačenje smisla ili poruke, naučno saznanje kao ograničena spoznaja

. Filosofski simbolizam (sinteza umjetnosti i filosofije prirode - osvrt evropske filosofije na renesansne umjetnike, naročito na daVinčija), Florenski, Paul Valéry, Alexander Blok

. Strukturalizam: Ferdinand de Saussure i Claude Leo Strauss, Karl Levitt / dubinska struktura mita, Roman Jakobson, Rolan Bart, Michel Faucault – u antropologiji, lingvistici i književnoj kritici

. Kritička teorija društva / Frankfurtska škola - takozvani ,,Frankfurtski krug” je u stvari kritička teorija građanskog (evropskog) društva, gdje spadaju: Horkheimer, Adorno, Arnold Gehlen (filosofska antropologija), Marcuse (uticao na njega Vilhelm Rajh), Habermas, Fromm, Levy Stros. Tu imamo i zaokret ka estetici, vladanje čulnom refleksijom, kažu, gdje završava teorija tu započinje umjetnost. Oni su za shvatanje društva u cjelini, a ne puko gomilanje znanja, za izlazak su iz ropstva, za svaki antidogmatizam, naznaka su pada marksizma, a s njima je i Walter Benjamin.

. Filosofska antropologija: Arnold Gehlen, Max Šeler, Helmut Plesner (f.antropolog i sociolog), Rothacker, Hans Jonas (f.antropolog, bio-etika, Hajdegerov učenik), Oto Pegeler, zatim i Claude Lévi-Strauss (Mitologike). O šamanizmu i Kastanedi nema govora.

. Moderna kosmologija i kvantna fizika: Ludvig Bolcman (gdje se kolebaju prostor i vrijeme tu se javlja Biće), Max Plank, Nils Bor (ne možemo vidjeti najmanju jedinicu), Hajzenberg (metafizička jedinica, princip neodređenosti, Hajdegerov prijatelj, njemu piše: Doba slike svijeta), Einstein – teorija relativnosti, kvantna fizika, prostor-vrijeme, zakrivljenost prostora, Bog ne baca kocke; Ernst Mah (1838-1916 / austrijski kvantni fizičar i filosof, doktorirao fiziku, Mahov broj)

. Savremena etika i politička filosofija - su u stvari kritički racionalizam ili kritički realizam kojem možemo pridružiti mislioce, možda i bolje reći tako nego li reći filosofe: Shestov, Dvorkin (pravo), Schmitt, John Rawls (teorija pravde), Popper (Otvoreno društvo i njegovi neprijatelji) kao najveći ritičar Platona za čiju ,,državu“ kaže da je totalitarna, Nozick, Imre Lakatoš - filosofija nauke u kojoj nema definitivnih objašnjenja, negira se induktivno, prihvata se metafizika, on nije primljen u Bečki Krug, zatim Haus Albert - racio nije temelj filosofiji i nauci + politička filosofija Rejmond Arona (fr.), i John Rawls (amer.) sa svojom liberalno-demokratskom ,,Teorijom pravde”. Treba spomenuti i savremene metaetičke teorije koje se javljaju prvom polovinom 20. vijeka na Zapadu, i ona nije vrijednosno suđenje moralnog djelovanja već je logička analiza moralnih iskaza. Metaetičari su: Richard Mervyn Hare, A. J. Ayer, Stephen Toulmin, G. H. von Wright, Patrick Horace Nowell-Smith, Carl Wellman, Charles Leslie Stevenson, Richard Booker Brandt, i dr. O etici, naravno, mnogo toga, čak i više, možemo pronaći kod istinskih filosofa.

. Savremena psihologija: Kognitivizam (lat. cognitio = spoznaja) je misaono spoznajan, a behaviorizam (engl. behaviour = ponašanje) kao, uz sve to, i analitička psihologija kao teorija značenja kroz posmatranje ponašanja, ali bez duhovnog faktora. Biheviorizam je nastao u 20. vijeku, a najznačajniji predstavnici su ruski istraživač Ivan Pavlov (1849-1936) i američki psiholog John B. Watson (1878 -1958). Uz ovo spomenimo i jedan od značajnih pojmova koji objašnjava negativan fenomen u savremenom svijetu nauke i u svijetu moderna života uopšte, pojam - ,,gavagai”, gdje su predmeti i pojmovi površno povezani i na djelu je tzv. ontološka relativnost. Zatim imamo psihoanalizu Frojda, ali i Junga sa upotrebom jezika simbola, te individualnu psihologiju Adlera, i savremenu psihologiju Fromm koji više od svih pokušava nešto reći o ljubavi. Zatim s njima i čudnovati, a neslavno završjeli Wilhelm Reich, kreator teorije o sveprožimljućoj životnoj energiji, Orgonu. Imaju i druge moderne psihološke teorije, ali ne toliko filosofiji značajne. 

. Ruski filosofi: Vladimir Solovjev (naj. filosof, problem s nacionalistima), Nikolaj Berđejev (proganjan i od carske i od kom. Rusije), Ivan Iljin (ruski religiozni mislilac ili filosof), Pavel Florenski (hrišćanski pravoslavni mistik), Panarin, Danilevski, Leontiev, Fjodorov, Tolstoj, Dostojevski, Bulgakov, Uspenski (Gurđijev-učitelj), Hercen, Visarion Belinski, Bakunjin (demok), Losev Aleksej Fjodorovič (kao ruski Proklo, neoplatonist, stručnjak za antiku, filosofija muzike, matematika, filosofski pojam tačke), Loski Nikolaj (intuicionist, logika i teorija spoznaje).

. Francuski postmoderni filosofi: Gaston Bashelard (bezgranična sloboda), Michel Foucault (1926-1984), Cornelius Castoriadis (Francuz porijeklom Grk 1922-1977), Lacan (psihoanalitičar i fil.), Derrida – dekonstrukcija kao razgrađivanje logocentrizma, Jean Baudrillard (post-strukturalist), Paul Valery (fr. pjesnik i filosof), Lyotard (može li misao nastaviti bez tijela), Gilles Deleuze, Gatari, Bart, Bataj, Blanšoa, Julia Kristeva (bug-fr filosofkinja), Bourdieu Pierre Felix (sociolog, filosofija kulture, teorija habitusa s osvrtom na antiku), Rene Genon (francuski metafizičar, mistik i pisac).

. Njemački postmoderni filosofi: Klaus Oehler (Eler), Diter Hejnrih, Oswald Špengler (Propast Zapada), Martin Buber (Ja i Ti), Carl Friedrich Freiherr von Weizsäcker (Vajceker, prosvjetljenje, levitacija, Jedinstvo prirode), Wolfgang Welsch (1946) nastavljač Adorna, Eduard Spranger, Nicolai Hartmann (1882–1950) estetičar

. Italijanski savremeni ili postmoderni filosofi: Giorgio Agamben, Maurizio Ferraris

. Engleski postmoderni filosofi: Robin George Collingwood (1889-1943) – Ideja istorije, Tojnbi (kulturni krugovi), engl. jezuita Frederick Charles Copleston (1907-1994) – istoričar filosofije

. Američki filosofi: Joseph Campbell (mitolog – monomit, Put junaka), Thomas Kun (naučne paradigme, filosofija nauke), Paul Karl Feyerabend (Fajerband, austrijski filosof nauke), John Sallis (Platonovo naslijeđe) kao jedan od rijetkih pobornika kontinentalne filosofije i Platona među američkim filosofima

. Balkan (JI Evropa): Branislav Petronijević (1875. srpski metafizičar) i Ksenija Atanasijević, Predrag Vranicki (hr.), Čedomil Veljačić (hr.), Predrag Vranicki (hr.), Slavoj Žižek (Slovenac), Ivan Focht (1927-92) iz SA

. ostatak Evrope: Sioran Emil (rumunski), Imre Lakatoš (mađ.), György Lukács (Đerđ Lukač: Duša i oblici), Bela Hamvaš (mađ. / Čovjek bez umjetnosti), Andraš Laslo (mađ.) - metafizičar.

. Spekulativni realizam ili Filosofski realizam - kao ,,novokomponovana filosofija ili ideologija, ili pak jedan od istorijsko-političkih pokušaja, javlja se kao pokret u savremenoj filosofiji u prvoj deceniji 21. vijeka, u odbrani je svog ,,realističkog koncepta" od postkantovskog kritičkog idealizma,  pa i fenomenologije, postmodernizma i ostalih mu ,,neprijatelja". Pojedini mlađi filosofi su već istureni na evropskoj i svjetskoj sceni u tom smislu, i kao osnivači su ovog pravca u mišljenju: Kenten Mejasu (Francuz), Quentin Meillassoux, Grejem Harman (Amerikanac, profesor u Kairu), Ian Hamilton Grant (Englez), Alberto Toskano (sociolog s univerziteta u Londonu), Rej Brasije (škotsko-francuskog porijekla). Oni hoće definisati novi smjer u filosofiranju, novu vrijednost filosofije pa i eliminisanje starog. Jedna od osnovnih Mejasuovih ideja jeste afirmacija pojma ,,kontingencije” ali da se istovremeno sačuva i nekakav Apsolut. Harman se pita šta bi to bilo ili šta je ,,dublje” u Hajdegerovom Tu-Bitku od ukupnosti njegovih odnosa u svakom trenutku? Je li fizičko tijelo? Je li Duša? Teško, kaže, budući da bi svaki takav odgovor zahtijevao trajni supstrat predručnosti, koji bi zatim i protivrječio ostatku Hajdegerove filosofije, pa on kaže da, i Hajdeger i Vajthed (britanski matematičar), postavljaju sami sebe u ovaj ćošak zbog svog zajedničkog straha od tradicionalnog pojma Supstancije, koji osuđuju kad god je to moguće.


Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment