Friday, 2 December 2016

Srednjovjekovna filosofija i patristika


Srednjevjekovna filosofija  je ranohrišćanska filosofija s kojom crkva ne prihvata original Platonova djela već neoplatonizme - doba je apologeta ili branioca hrišćanstva (Justin, Teofil, ... itd.) novooformljene univerzalne religije.

1. Od patrističara su najpoznatiji:

. Klementije Aleksandrijski (poštovalac Platona, podstiče brak, piše Poslalnicu Korinćanima, upravnik je Aleksandrijske škole, filosofija kao priprema za Jevanđelja, Logos kao Tvorac svijeta koji objavljuje Boga u Starom zavijetu). Zvanični crkveni oci: Irinej (II vijek), Ambrozije (nezavisnost crkve od države), Jeronim (Bibl.Vulgata) su za samostalno i intelektualno traganje za Bogom. Ipolit vrši kritiku gnostika (Valentin, Vasilid, Saturnin, Karpokrat, Bardezan) kao preteča hrišćana. Kod gnostika je negativna teologija gdje Bog nije prvo počelo;

. Origen i Tertulijan - asketizam, celibat, protiv žena i seksa, filosofija je za njih majka svih jeresi, Plotin im je učitelj. Origen je osuđen i kao crkveni otac, kaže da poslije ljudi će i đavo biti spašen. Nije loše; 

. Sv. Avgustin (4. v. ne) - naglašava nužnost crkvene države kojoj trebaju biti podređeni pojedinac i svjetovna država, najvažniji je od crkvenih otaca i on zaokružuje hrišćansko učenje. Patristika završava Jovanom Damaskinom (8. v.) Avgustin osuđuje ranohrišćanina Pelagija ili Morgana, čovjeka s mora, Velšanina (pelagijanizam kao prosta i blaga religija, čovjek se uzdiže čišćenjem). U Milanu ga krstio Ambrozije. Ćirilo aleksandrijski osuđuje Nestora konstantinopoljskog zbog dvojnosti Hrista, i otud nestorijanci.


Evropska srednjovjekovna filosofija

Prvi kompletan prevod Svetog pisma, koje je i te kako uticalo na oblikovanje civilizacije u dolasku, sa staro-hebrejskog i staro-grčkog na latinski jezik 4. vijeka naše ere uradio je Sveti Jeronim, koji se rodio u području između dvije rimske provincije Dalmacije i Panonije, oko područja Grahova u BiH, u Stridonu. Ovaj prevod je korišten kroz cijeli srednji vijek i popularno nazvan Vulgata (prevod za narod), kasnije ga mijenja Neovulgata. On se smatra zaštitnikom prevodilačke profesije. Umro je u Betlehemu. 

Govorimo o filosofiji feudalnog društva Evrope, kad je čovječanstvo prevazišlo stare oblike robovlasničkog stila života. Kad kažemo srednji vijek pomislimo na istorijski period zapadne Evrope od kraja 5.  vijeka (počinje padom Rimskog Carstva 476. godine i nastankom prvih germanskih država) do kraja 18. vijeka, kad se već stupa u epohu kapitalističkih odnosa u društvenoj zajednici kod pojedinačnih evropskih država. Gazdinstvo uposlenih seljaka je postalo pokretač novog društva, dok su vlasnici zemlje bili posebna društvena elita - feudalci. Za razliku od roba kmet nije zvanično ubijan, ali je mogao da se prodaje drugom vlasniku. Bilo je to za nijansu ublaženo ropstvo običnog čovjeka. Sav višak proizvoda je prisvajao feudalac. Od svih naroda u Evropi Franci su bili najjača sila u smislu pokoroavanja susjeda, i na čelu sa dinastijom Karolinga. Karlu Velikom (franački, langobardski i rimski car / krunisan 25.12.800. god. u crkvi sv. Petra u Rimu) ta moć nije odgovarala. Carstvo je obuhvatalo sjevernu Španiju (do rijeke Ebro), Francusku, današnju Holandiju i Belgiju, Njemačku (Sasku, Tiringiju i Bavarsku), Italiju (osim južnog dijela, koji je držala Vizantija). Dobio je zemlju u Palestini. Pokrštavao je mnoge narode, te organizovao sudstvo. Država Karolinga se raspala i kroz dugotrajnu borbu feudalaca i kraljevske vlasti stvorene formirane nacionalne države. Već od 10. vijeka na scenu stupaju evropski gradovi, novi stil života i nova politika vladara. Krenuli u i krupniji seljački ustanci za oslobođenje. Krstaški pohodi su bili lijek za izlazak iz krize zapadnoevropskih vladara, a na udaru su bili Vizantija, maloazijski muslimanski posjedi, istočnoevropski Sloveni, i drugi. Jedni su tražili bogatstvo, drugi da prošire vlast. Dinastije i crkva su imali zajednički interes. Krenula su i geografska otkrića, počev sa Markom Polom. U narodu se budila umjetnost što je direktno bilo upereno protiv crkvene dogme, i crkva je u mnogim stvarima bila nemoćna: slikarstvo, vajarstvo, muzika, trubaduri, poezija, Dante, Petrarka, Bokačo, pozorišta, praznik lakrdijaša po ulicama, itd. Prve škole su bile manastiri za odabrane, i tajna učenja. Skolastika kao školska učenost se javlja u 12. vijeku, kao pedagoški i naučni sistem rada, a u isto vrijeme u Italiji niče i Bolonjski univerzitet kao najviša škola za pravne nauke, u Parizu univerzitet s pravnim, bogoslovskim, medicinskim i artističkim (tad filosofskim) fakultetom. Osim toga hrišćanska religija i patristika su u sebi sadržavale mnoga moćna učenja s elementima jevrejskei istočne mistične filosofije, pa rimsko pravo, latinski jezik, antička književnost, te mnogi spomenici antičke umjetnosti. Dosta istoričara filosofije tvrdi da je srednji vijek prošao i u znaku gnoseoloških ispitivanja razlika između istinskog znanja i vjere. Srednovjekovna filosofija, dakle, obuhvata patrističku školu i skolastiku. Prva je rođena u 9. vijeku, a druga od 9. do 14. vijeka. U hrišćanstvu, da bi se povjerovalo u potrebu žrtve, trebalo je žrtvovati čovjeka Isusa, a da bi se zadržala vjera u spas poslije smrti, Hristos je vaskrsnuo. Na Zemlji je trpljenje kao neophodnost. Isus Hrist je čovjek s potencijalom Boga, Bogo-čovjek i čovjeko-Bog. Hrišćanstvo nastaje kao stapanje židovske religije s grčkom filosofijom, a recept je aleksanndrijski od strane već propalog velikog rimskog carstva. Za posrednike između Neba i Zemlje, između Boga i ljudi, Filon u Aleksandriji vidi anđele, pa još uzima u obzir i jedan širi pojam - Logos, Božanski um što miruje u sebi, ali i izlazi iz Boga. To je prvorođeni Sin. Patrističari su prvi koji spajaju jevrejsku religiju s grčkom (Platonovom) filosofijom. Avgustin, bivši zoroasterovac, filosofiju podređuje religiji, a problem vjere vidi kao problem volje koji je iznad intelekta, te nevjernik je nevoljnik. Avgustin smatra da čovjek ne može sam pripremiti sebi spas iza smrti pa uvodi nužnost postojanja crkvene države. I čovjek kao pojedinac i država kao cjelina treba da budu podređeni crkvi i jedino tako mogu djelovati pravilno. 

Boetije, rimski senator, posljednji brani antičku filosofiju u novonastaloj eri hrišćanstva. On u zatvoru piše dijalog ‚‚Utjeha filosofije", čekajući svoju smrt, kad rimski car Justinijan zatvara posljednje filosofske škole u Atini. To je već početak srednjeg vijeka.


PATRISTIKA prati hrišćansku dogmu da bi podržala religiju, naglašava apostolska učenja i pod manjim ili većim uticajem neoplatonizma (uglavnom) i platonizma, a kad su se ovi uklapali u crkvenu dogmu. Od patrističara su najpoznatiji: Klementije Aleksandrijski (poštovalac Platona), Origen Tertulijan, sv. Avgustin kao najvažniji od svih crkvenih otaca i upravo on zaokružuju hrišćansko učenje.

Kliment Aleksandrijski (150-217 n.e.), porijeklom iz Atine, nasljednik je Pantenov u upravljanju katihetpskom Aleksandrijskom školom. Nakon lutanja po Mediteranu, Siriji i Palestini, napokon se skrasio u Aleksandriji, na egipatskoj obali Sredozemlja. Iz potrebe da uvede hrišćansku vjeru u intelektualne krugove svog vremena, on sastavlja prva sistematska teološka izlaganja koristeći se terminima paganske filosofije. U tom sistemu Sveto Pismo ima središnje mjesto. Teologija crpi sav svoj sok, život i disanje iz Pisma, zato hrišćanstvo treba shvatiti kao istinski ‚‚gnosis", reći će on. Za razliku od Tertulijana, koji stavlja u antitezu Jevanđelje i filosofiju, tada zvanu ‚‚majku svih jeresi", Kliment ima pozitivan stav prema filosofskoj spekulaciji. Filosofija je za njega u izvjesnom smislu priprema za Jevanđelje. Istorija hrišćanske literature poznaje još jednog Klimenta, episkopa Rima, onoga koji je napisao najstariji hrišćanski spis poslije Novoga Zavijeta, Poslanicu Korinćanima (napisana oko 95. god.). Oko 170. godine Dionisije, episkop korintski, kaže rimskom episkopu Sotiru da je pismo Klimentovo došlo i da se javno čita u crkvama. Prvi je ‚‚doktor hrišćanstva", svetac. On piše obilno, trilogiju u kojoj iznosi cjelinu hrišćanske teologije: apologetiku, etiku i dogmatiku Protreptik (nagovor sa 12 poglavlja gdje se obraća Grcima i poziva ih da se obrate sa svojih praznih filosofija i priklone Hristu - Logosu čija je pjesma silnija od one Orfejeve); Pedagog (niz od 3 knjige, praktično moralno, asketskih opomena, savjeta i propisa; Pedagog je sam Hrist); Stomati (Tapiserije – sistematski nepovezana zbirka različitih tema u sedam knjiga, gdje se bavi ćudorednim značenjem zemajskog posjeda). Klement utemeljuje svoj teološki sistem na ideji Logosa, otprije poznatoj ideji koju je doticao među ostalima i sv. Justin. On ju još više razvija čineći je konkretnijom i plodnijom - Logos je uzvišeni princip teološkog objašnjenja svemira, Logos je tvorac svijeta. On je objavio Boga u Zakonu Starog zavijeta, u grčkoj filosofiji i konačno u punini vremena u utjelovljenju samoga sebe. Suprostavljajući se gnostičkim i heretičkim tvrdnjama on Crkvu vidi utemeljenu na Hristu i rođenu prije svih hereza pod znakom neraskidiva jedinstva. Ističe tri osnovna stepena Crkvene hijerarhije: episkopat, prezbiterat i đakonat. Krštenje je novo rođenje kojim se preporađamo i postajemo posinjeni sinovi Božji i braća Hristova. Poslije Krštenja se, po njemu kao i po drugim hrišćanskim spisima tog vremena, samo jednom prima milost oproštenja grijeha u pokori. Brak potiče, a djevčanstvo ne smatra savršenijim izborom od braka. Kliment Aleksandrijski govori o Platonu kao o Mojsiju koji govori na grčki. Za gnostike krivo govore da vjeruju u dva boga, dobra i zla, te da je zao bog upravo onaj jevrejski koji je stvorio materijalan svijet. Sv Avgustin je otjelovljenje nebeskog grada Jerusalima vidio u hrišćanskoj crkvi, a u državi, posebno paganskoj, otjelovljenje grada Vavilona. Vavilonci su držali Jevreje u ropstvu. Prema Avgustinu crkva po svojoj prirodi superiorna organizacija kojoj je Hrist potčinio zemaljska kraljevstva, i koja ima pravo da iskoristi i zemaljske moći.

Origen i Tertulijan (160–220. ne) u hrišćanskoj tradiciji su dvojica teologa koji doprinose stvaranju savremene slike o ‚‚tri kralja". Origenu se pripisuje da je tri dara simbolično protumačio: zlato ukazuje na Isusovo kraljevsko dostojanstvo, tamjan na njegovo božanstvo, a mira na njegovu smrt. Tertulijan je mudrace (zvijezdoznance) pretvorio u kraljeve pozivajući se na svetopisamske tekstove. U srednjem vijeku neki je talijanski umjetnik izrađivao mozaik triju kraljeva i iznad svake figure stavio imena: Gašpar, Melkior i Baltasar. Po njemu, Gašpar znači ‚‚čovjek iz Kaspijskog mora", Melkior ‚‚kralj svjetla", a Baltasar ‚‚gospodar čuva kralja". Neko je zatim tri kralja vidio kao predstavnike triju kontinenata: Azija, Afrika i Evropa, pa zato na slikama jedan od trojice kraljeva je crnac. Želi se reći da se svi kraljevi zemlje, čitavi svijet treba pokloniti Isusu kao Hristu. Psihološki, Jung promatra odnos asketskih hrišćana Origena i Tertulijana iz drugog vijeka i početka trećeg. Origen, rođen u Aleksandriji, je težio potpunoj ekstrakciji svoje duhovnosti i samokastracijom proveo žrtvu tijela. Tertulijan je mudro odgovorio odsijecanjem duha. Prvi je primjer introvertirane osobe, a drugi ekstrovertirane. Drugi kažu da su obojica teologa bili krajnje introvertni, okrenuti ka unutrašnjosti, sebi. Zahtijevali su strogi asketizam i duhovnu ekstazu, ali je kriva interpretacija Tertulijana odvela Crkvu u mnoga zastranjivanja i Crkva je tako kroz dva milenijuma znatno otvrdla, nije u stanju provesti duhovnu obnovu u smislu povratka izvornom Hristu. Posljednji krstaški rat, kažu, vodiće se za oslobađanje Hrista od Crkve. Origen je vjerovao da je duša besmrtna i preegzistentna, a Tertulijan je naglašavao ljudsku supstancu u Hristu. Tertulijan je sveo Hrista na Isusa, čovjeka, da ga može odbaciti. Ali, teško je dokučiti šta je u svemu izazvalo celibat, pa Origen i Tertulijan u ženama vidje samo zlo. Njihov je problem. Među onima koji su se opirali da filosofija uđe u religiju je i Tertulijan iz Kartagine, baš ogorčen protivnik filosofije. Njegov osnovni stav glasi: ,,Vjerujem, jer je apsurdno" (Credo, quia absurdum), čime ističe besmislenost filosofskog tumačenja religioznih dogmi. Prvi koji su ozbiljno preuzeli na sebe zadatak da povežu filosofiju i religiju bili su tzv. hrišćanski oci, svi iz Aleksandrije. Razdoblje njihove djelatnosti poznato je u hrišćanskoj filosofiji kao patristika. Od tada pa nadalje hrišćanstvo je sistematski razvijalo svoju filosofsku misao, u čemu značajno mjesto ima Aurelije Avgustin (354–430. n. e.). Dobro je poznavao Platonovu filosofiju i neoplatoničare, od njih prima razlikovanje duhovnog i materijalnog, i to će kao svoju filosofsku zamisoa upotrijebiti kasnije u filosofskoj interpretaciji hrišćanske religije. Karakterističan je način na koji filosofiju podređuje religiji, problem vjere – to je problem volje. Volja je iznad intelekta, sve je stvoreno božjom voljom. Platonove ideje nisu ništa drugo do božanske misli. Otuda izvodi zaključak da je cijela istorija stvorena po božjem planu, istorija ima svoj početak i svoj kraj,  već unaprijed zamišljena u božjem umu kao cjelina, zatim je Bog ostvaruje svojom voljom. Takvo se shvatanje istorije kasnije prilično učvrstilo, s manjim ili većim korekcijama, i to ne samo kod hrišćanskih mislilaca. Car Justinijan je već zatvorio sve filosofske škole u Imperiji da bi hrišćanska misao imala što plodnije tle. Dakle, patristika je prvo razdoblje filosofije hrišćanstva, koje dolazi od riječi pater (otac), a prvi hrišćanski pisci su se upravo nazivali ocima.

Bivši manihejac (pripadnik zorosaterovske religije Persije) Avgustin (354-430), kasnije vrli hrišćanin, pisac je jedne veoma važne filosofije istorije pod naslovom ,,O državi Božjoj" (De civitate Dei), u kojoj je obuhvaćena istorija svih do tada poznatih naroda. Centralna pažnja posvećena je istoriji judaizma i hrišćanstva, te se kroz tu prizmu posmatra istorija svih ostalih naroda. S obzirom na snagu volje, bez koje nema prave vjere, Avgustin smatra da čovjek ne može sam, bez ičije pomoći pripremiti svoj spas nakon smrti. Otuda on zaključuje o nužnosti postojanja crkve kao svjetovne organizacije koja ima zadatak da pripremi čovjekov spas. I čovjek kao pojedinac i država kao cjelina treba da budu podređeni crkvi. Podređenje čovjeka i društva crkvi kod Avgustina zapravo predstavlja takvo ostvarenje teorijskog stava da je razum podređen volji. Sv. Augustin, Aurelije Augustin rođen u današnjem Alžiru. Otac mu je bio mali posjednik, ali imanje je zbog velikih poreza donosilo sve manje prihoda, pa Augustin ide u škole uz obilnu pomoć svog zaštitnika, što mu je i bila neugoda. Otac Patricije paganin, a majka Monika bila gorljiva hrišćanka, u tom smislu vjernica. Bio je živahan duh, temperamentan, ali prekomjerno osjetljiv, slabo disciplinovan učenik, ali svjestan da mu učenje ide olako i da se prema tome ne treba naprezati. Nastavlja osnovno školovanje pripremom za govornika. Homer i grčki jezik nisu ga opčinili, ali se zanosio poezijom rimskog pjesnika Vergilija, lio je suze čitajući o nesreći kraljice Didone. Sa 16 godina ponestaje mu novca pa se iz Madaure  vraća kući, te se pridružio jednoj mladoj domaćoj bandi, što nije dugo trajalo. Zahvaljujući dobrotvoru nastavlja školovanje u Kartagi, gdje je bujao razvratan i pokvaren život. Pored ljubavi za nauke našao je i družbenicu s kojom je imao sina Adeodata. Nauka ide, ali u duši je ipak nemiran. Tad je čitao Ciceronova djela i jubav prema mudrosti postaje mu sve veća. Čitao je i ondašnju Bibliju, ali mu je Ciceron bio veći. Uskoro je upao i u mrežu Manijevih učenika te postao manihejac, koji su tumačili paradoks nereda u svijetu postojanjem dvostrukog počela: dobra i zla, koja vladaju svijetom, učenje nastalo prije više od dva vijeka u središnjoj Aziji te prodiralo na Zapad, u Sredozemlje, zadavajući hrišćanstvu naročite probleme. Sve događaje u svijetu tumačili su kao borbu između dviju vječitih sila: svjetla i tame, duha i materije. Iz pomiješanosti svjetla i tame nastao je ovaj svijet; zato je i zao. Avgustin je ispočetka bio oduševljen manihejac, no tad se počeo sve više oslobađati mitološkoga sadržaja tog nauka i počeo uočavati nejasnoće na području ove filosofije i teologije, te štetnost na području morala. Sve više je tragao za pravim smislom života. Poslije će u svojim spisima s pet dokaza pobiti manihejsku zabludu u smislu: Ne mogu postojati dva Boga već samo jedan i to onaj koji je posve apsolutno savršen, nepromjenljiv i vječan, bez početka i kraja, a takvo biće može biti samo jedno jer, kad bi ga u savršenosti mogao neko drugi nadmašiti, onda bi taj bio pravi Bog. Dakle, moguć je samo jedan pravi Bog, nema dualizma. Završivši nauke, Augustin je u Tagasti postao profesor, pa ide u Kartagu, a zatim i u Rim gdje će predavati retoriku. Novo namještenje mu je u carskoj rezidenciji u Milanu, prijestolnici Zapadno-rimskog  Carstva. Uz sve uspjehe na profesorskom, retorskom i filosofskom polju, uz udovoljavanje strastima, prati ga stalno neki unutarnji nemir, i on osjeća: ‚‚U meni su dva čovjeka…" Počinje proučavati djela genijalnog mislioca neoplatonizma Plotina (205-270). Susreo je i biskupa sv. Ambrozija (340-397), u kojem je našao sebi dostojna partnera u raspravljanju o najvažnijim životnim pitanjima, o problemima koji su njega samoga mučili. Tad je čitao i Plotinove Enneade. Definitivno prilazi hrišćanstvu, što ne znači da se uspješno oslobodio svojih poroka. Prizor konačnog obraćenja sam je Avgustin ovjekovječio u ,,Ispovijesti”-ma, u vrijeme kad je silno tražio samoću i našao je u osamljenosti vrta svoje kuće u Milanu. Tamo je plakao od boli nad svojim bijednim stanjem, razapet između ideala i nagona. U svom je bezizlaznom stanju molio za pomoć s Neba. Vapio je: ‚‚A što sad, Gospodine, i kako će dugo potrajati ovakvo stanje?" Tada je čuo kako neko dječjim glasom viče: ‚‚Tolle - lege, tolle - lege! - Uzmi i čitaj!" Uzeo je Sveto pismo i oči mu se zaustaviše na ovome tekstu: ‚‚Svucimo sa sebe djela tame, a obucimo se u oružje svjetla! Hodimo pristojno kao po danu; ne u razuzdanim gozbama i pijankama, ne u bludnosti i raspuštenosti, ne u svađi i zavisti, nego se obucite u Gospodina Isusa Krista, i ne brinite se oko tjelesnog da ugađate pohotama!" (Rim 13,12-14). Taj je nadahnuti tekst bio savršen odgovor na njegov zov i vapaj iz dubina. On je iz Augustina protjerao svu tamu nesigurnosti, ispunivši mu srce snažnim svjetlom. U svojoj 32. godini života duša mu pronalazi spokoj. Za tu je milost bio cijeli život zahvalan Bogu, a njegove Ispovijesti nisu drugo do himna zahvale. Povlači se iz službe uz pomoć prijatelja. I dalje je s prijateljima i istomišljenicima provodio specifičan redovnički život produbljujući svoju duhovnost te studirajući i dalje filosofiju i teologiju. To je razdoblje trajalo tri godine. Zaređen je za sveštenika 391. godine u jednom od gradova rimske Afrike. Za njega je to bila velika žrtva. Morao se odreći onoga lijepog, mirnog, kontemplativnog života u društvu prijatelja te prihvatiti teške službe služenja. No, hrišćanin nije vjernik samo za sebe, već i za Crkvu, za zajednicu. U svoje doba postaje neosporan vođa afričkog episkopata, ali i teološka svijest i savjest cijele ondašnje Crkve. Biskupsku je službu shvatao, ne kao vlast, već kao služenje. Sa svojim je klerom provodio zajednički život pod veoma strogim pravilom. Natpis u blagovaonici sv. Augustina je glasio: Neka se klone ovog stola oni koji rado vrijeđaju tuđu čast. Njegovo pisano djelo broji 113 knjiga i 218 pisama. Kroz te se spise provlače sve rasprave tadašnje afričke Crkve i hrišćanskoga svijeta, u sukobu s manihejcima, donatistima i pelagijancima. On je najznačajniji filosofski mislilac među svetim Ocima, a njegova teologija ide u vrhunce patristike. Kraj sve svoje nadarenosti bio je svjestan da ipak nije nepogrešiv. Uz Ispovijesti, drugo Avgustinovo remek-djelo je De civitate Dei (O Božjoj državi) u kojem je sadržana najvrjednija starohrišćanska apologetika, odbrana hrišćanstva, a u isto vrijeme poštovanja dostojna teologija istorije. Savremenici hrišćanstva su odmakli i od ovoga što je pisano u njegovom djelu. Povod za pisanje istog je, a navodno kriv, sud da je za propast Rimskog Carstva bilo krivo hrišćanstvo. Donatistička je hereza naučavala da vrijednost sakramenata zavisi od duhovne čistoće i kreposti djelitelja i stoga su osnovali crkvu isključivo samo od onih čistih u kojoj za grešnike nije bilo mjesta, ni milosrđa. Za Augustina je to značilo svoje uzdanje stavljati u čovjeka, a ne u Hrista, uzročnika i pravog djelitelja sakramenata. To prema svetom Augustinu znači da nije Petar ili Ivan koji krsti, već je to Hrist sam. Augustin: Bog je čovjeka kod stvaranja upravio prema konačnom nadprirodnom cilju i za to ga obdario milošću. Čovjek je slika Božja, grijehom ranjena, ali po Hristu opet povraćena u prvotno stanje. Hrist svojom milošću spašava i opravdava palog čovjeka. Ta je milost dar Hristove muke, smrti i uskrsnuća. Bog, koji te je stvorio bez tebe, neće te i spasiti bez tebe! U Ispovijestima Avgustin priznaje: 

‚‚Kasno sam te uzljubio, ljepoto tako stara i tako nova, kasno sam te uzljubio! A eto, ti si bio (i bila) u meni, a ja izvan sebe. Ondje sam te tražio nasrćući na ta lijepa bića koja si stvorio, ja rugoba. Ti si bio sa mnom, a ja nisam bio s tobom. Mene su daleko od tebe držale one stvari koje ne bi postojale kad ne bi bile u tebi. Zvao(la) si me i vikao, probio si moju gluhoću, zabljesnuo si, sijevnuo si i rastjerao moju sljepoću, prosuo si miomiris, a ja sam ga upio da uzdišem za tobom, okusio sam ga pa gladujem i žeđam, dotakao si me, i zato gorim za tvojim mirom." 

Još neke poznate misli sv. Augustina: Duša se hrani onim što je veseli; Čovjek može biti spašen samo odlukom Božje Volje. Po svojoj volji Bog bira one koje želi spasiti; Svi ljudi su zbog Adamovog grijeha osuđeni na smrt, a oni koje Bog ne želi spasiti zauvijek će propasti. (Božji grad); Bog je beskrajna sfera čije je središte svugdje, a periferija nigdje; Ljudi putuju pa se dive visovima planina, divovskim talasima mora, dugim tokovima rijeka, širokim prostranstvima okeana, i kružnom pokretu zvijezda, a pored sebe prolaze i - ne čude se ničemu; Što su iz radoznalosti saznali, to su iz oholosti izgubili; Čuda se ne događaju u suprotnosti s prirodom, nego samo s onim što mi podrazumijevamo pod prirodom.

Od krunisanje cara Karla Velikog, koje je obavio papa 25. decembra 800. godine, ide i sasvim novi tok gospodarenja zemljama zapadne Evrope, nekad Zapadnog rimskog carstva, nakon svrgnuća dinastije Merovinga.

I ukratko pregled:

1. Patristika: 

. Klementije Aleksandrijski (poštovalac Platona, podstiče brak, piše Poslalnicu Korinćanima, upravnik Aleksandrijske škole, filosofija kao priprema za Jevanđelja, Logos kao Tvorac svijeta koji objavljuje Boga u Starom zavijetu), zvanični crkveni oci: Irinej (II vijek), Ambrozije, Jeronim (Bibl.Vulgata) za samostalno i intelektualno traganje za Bogom, Ipolit / kritika gnostika (Valentin, Vasilid, Saturnin, Karpokrat, Bardezan) kao preteča hrišćana, kod gnostika je negativna teologija gdje Bog (lavoliki Demijurg) nije prvo počelo

. Origen III v.(preegzistentnost duše, svi će biti spašeni u kružnom kretanju života, u petom v. označen kao jeretik) i Tertulijan - asketizam, celibat, protiv žena i seksa, filosofija kao majka svih jeresi

. sv. Avgustin (IV v.) - nužnost crkvene države kojoj trebaju biti podređeni pojedinac i svjetovna država, najvažniji od crkvenih otaca i on zaokružuje hrišćansko učenje, završava patristika Jovanom Damaskinom (VIII v.) Avgustin osuđuje ranohrišćanina Pelagija (pelagijanizam)

Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment