Friday, 9 December 2016

Srednjovjekovna filosofija - pregled


U ranohrišćanskoj filosofiji crkva ne prihvata originalna Platonova djela već neoplatonizme - doba apologeta (Justin, Teofil, ...) nove univerzalne religije hrišćanstva.


1. Patristika: 

. Klementije Aleksandrijski (poštovalac Platona, podstiče brak, piše Poslalnicu Korinćanima, upravnik Aleksandrijske škole, filosofija kao priprema za Jevanđelja, Logos kao Tvorac svijeta koji objavljuje Boga u Starom zavijetu), zvanični crkveni oci: Irinej (II vijek), Ambrozije, Jeronim (Bibl.Vulgata) za samostalno i intelektualno traganje za Bogom, Ipolit / kritika gnostika (Valentin, Vasilid, Saturnin, Karpokrat, Bardezan) kao preteča hrišćana, kod gnostika je negativna teologija gdje Bog (lavoliki Demijurg) nije prvo počelo

. Origen III v.(preegzistentnost duše, svi će biti spašeni u kružnom kretanju života, u petom v. označen kao jeretik) i Tertulijan - asketizam, celibat, protiv žena i seksa, filosofija kao majka svih jeresi

. sv. Avgustin (IV v.) - nužnost crkvene države kojoj trebaju biti podređeni pojedinac i svjetovna država, najvažniji od crkvenih otaca i on zaokružuje hrišćansko učenje, završava patristika Jovanom Damaskinom (VIII v.) Avgustin osuđuje ranohrišćanina Pelagija (pelagijanizam)


2. Skolastika (filosofija hrišćanskog Zapada): 

. Skotus Erigen IXv (pojačavanje uloge razuma), panteist, Irac, neoplatonista, dovoljno obož. i potčinj. se, 4 prirode (nestvorena i nestvara - Jedno, nestv.i stvara – Bog, stvorena i stvara – Nebo, stvorena i ne stvara – naš svijet)

. sv. Anselmo – prvo vjerovati da bi uopšte bio hrišćanin (prvi ontološki dokaz o postojanju Boga – Bog postoji jer je savršeno biće i ne može se zamisliti da ne postoji) - tzv. drugi Avgustin, neoplatoničar, vjera iznad razuma, vjerujem da bih razumio i ne treba znati da bi se vjerovalo, ujedno branilac zdravog razuma;

. Pjer Abelar (kritičar dogme i progonjen) - dijalektičar, sumnja je poželjna, njom preispitujemo, a preispitivanjem prilazimo istini

. Toma Akvinski (dominikanci) - racionalizovanje teologije i primicanje Aristotelu;  


3. Vizantijska filosofija (filosofija hrišćanskog Istoka): 

Justinijanov pravni poredak i procvat monaške duhovnosti (Dijadoh, Dorotej, Fotije, Damaskin), kriza s ikonoborstvom, sveti German Konstantinipoljski, sveti Simeon Novi Bogoslov, isihazam ili tihovanje, Evagrije Pontski (346-399) otac vizantijske mistike, 30 stepenika asketizma koji vode u raj s naglaskom na tišinu i ljubav: Grigorije Palama, Lestvičnik, Maksim Ispovjednik, Grigorije Sinait, Petar Koriški, Nikola Kavasila; Mihailo Psel (filosof, značajan političar, istoričar, književnik), Jovana Mavropod; kao i ... + gnostici prethodno pomenuti u helenističko-rimskm razdoblju;


4. Jevrejski filosofi u Španiji: Jehuda Halevi (djelo: Al Hazari), Mojsije Majmonid (o Kabali);


5. Arapski filosofi, pjesnici, mistici: najstariji sufi mistik Al-Farabi (870-950) kao prvi njihov logičar (peripatetik i skolastik) s djelima: ,,O muzici”, ,,Grad vrlina" - po uzoru na Platona; zatim: Abu Bakr Ibrahim ili Farud ud-Din (ili Attar iz Nishapura) s knjigom ,,Zbor ptica", pjesnik Senai, Abu Jazid Bistami, Hasan Al Basri, Šibah al-din Yahja Suhravardi (ili Šejh Išrak), Ibn Sina (Avicena), Mula Sandra (Sadrudin Muhamed bin Ibrahim bin Jahja Kavami Širazi), Ebu Hamid Al Gazali, Kabir (Indijac-sufi), Šams ad Din, Ibn Bakr Mohamad Arabi (1165-1240), Sadrudin Konjevi, Husein Ibn Mansur al Haladž, Mir Damad, mistik pjesnik Rumi (Derviši), rodno tlo islamske filosofije je Iran, i izgubljena grčka djela koja se kasnije pojavljuju u Španiji.


Letindor (www.letindor.blogspot.com)

No comments:

Post a Comment